Daleko od pomirenja

Specijalno za "Politiku"
Bratislava, 10. septembra – Traume iz viševekovne slovačko-mađarske zajedničke istorije ponovo su izbile povodom dva predloga za parlament koji su se pojavili u javnosti. Oba predloga potiču od Stranke mađarske koalicije (SMK) koja okuplja polumilionsku mađarsku manjinu u Slovačkoj.

U ovoj stranci opet su se, što se događa ciklično na svake dve–tri godine, pojavili glasni predlozi odnosno zahtevi da se obeštete pripadnici mađarske manjine koji su ostali bez imovine i bili proterani iz svojih kuća posle Drugog svetskog rata. Tada je, naime, zajedno sa preko tri miliona Nemaca iz Čehoslovačke, na osnovu takozvanih Benešovih dekreta, iseljen izvestan broj Mađara i oduzeta im je imovina (procene broja deportovanih Mađara su različite, a najverodostojniji je – nekoliko desetina hiljada). 

"Slovačke" stranke su se relativno brzo dogovorile o rezoluciji u parlamentu kojom bi se istakla nepromenjivost ovih dekreta i posleratnog pravnog poretka i odbacili takvi mađarski zahtevi koje, inače, mnogo češće i žešće postavljaju iseljeni sudetski Nemci i njihovi potomci u Nemačkoj i Austriji. Sličan dokument je, suočen s  pritiskom sudetskih Nemaca i nemačke desnice koja ih podržava, usvojio donji dom češkog parlamenta 2002.        

Na više razumevanja, mada ne i stvarnog uspeha, naišla je inicijativa, takođe SMK-a, da se donese zajednička rezolucija parlamenata Slovačke i Mađarske u kojoj bi se izrazilo obostrano žaljenje zbog uzajamno učinjenih istorijskih nepravdi. Tekst koji se prema predsedniku SMK-a Palu Čakiju ticao delikatnih vremena iz istorije obe zemlje odnosno naroda, međutim, osporen je od strane predstavnika vlade i pre nego što je zvanično objavljen. Podršku je taj predlog dobio samo od Hrišćansko-demokratskog pokreta koji je, inače, prvi još ranije pokrenuo široku inicijativu za međusobno slovačko-mađarsko pomirenje.

Ni iz Mađarske nije dosad došao jasan odgovor. Tradicionalno umereniji vladini socijalisti izloženi su pritisku konzervativne opozicije s Fidesom na čelu, koji, takođe, već tradicionalno "štiti" mađarske manjine ostavljene izvan granica zemlje Trijanonskim ugovorom, i dalje ga smatrajući nepravdom prema Mađarima kao i neke od rezultata Drugog svetskog rata.

Poboljšanju odnosa ne pomažu ni razna novija događanja, koja poprimaju i obrise afere, na primer navodni lanjski nacionalistički napad na studentkinju mađarske narodnosti Hedvigu Malinovu (za koji policija tvrdi da je ona izmislila). A ovih dana, kao najkontroverznija tema nametnula se paravojna formacija Mađarska garda – koju je radi "zaštite od napada Slovačke, Rumunije i Srbije u kojima žive mađarske manjine" formirao ultranacionalistički pokret "Za bolju Mađarsku".