Spektakl bez patetike

Radnja mjuzikla "Jadnici", nastalog 1980. godine, prema epskom romanu Viktora Igoa (1862), dešava se u prvoj polovini devetnaestog veka, a prikazuje mozaik obespravljenih autsajdera koji žive u društvenom mulju Pariza, sasvim bespomoćni i zaboravljeni. Predstava u režiji Nebojše Bradića izvodi se na engleskom jeziku (reči pesama imaju titlovan prevod), a žanrovski se može odrediti kao neka vrsta pop opere. Reč je o ambicioznom spektaklu, melodramskom i tragičnom, ali ne i patetičnom, jer suptilna poetičnost tekstova pesama, kao i precizna ozbiljnost u njihovom izvođenju redukuju mogućnost banalnosti i patetike.

Skoro svi likovi u predstavi su ostvareni u domenu pojednostavljenog i konvencionalnog realizma. Za razliku od dramskog, govornog pozorišta, gde ova vrsta  naivnog realizma u glumi implicira umetničku bezvrednost, odnosno drastično ograničavanje značenja, u ovom specifičnom obliku muzičkog pozorišta je sasvim opravdan i funkcionalan izbor, zato što je ovde fokus percepcije publike drugačiji nego u dramskom pozorištu. Ona je ovde bazirana na emotivnim impresijama, kao i na uživanju u formalnim kvalitetima izvođenja, koje je složenije i zato opravdanije nego u dramskom teatru.

Na sceni nastupaju i dramski glumci i operski pevači, što je vrlo funkcionalna kombinacija, imajući u vidu brojnost različitih, muzičkih i dramskih, zahteva u ovoj predstavi. Zafir Hadžimanov veoma uspešno igra bivšeg robijaša Žana Valžana, tačno i harizmatično iznosi autoritativnost i višeslojnost njegovog lika, koji je istovremeni gubitnik i pobednik, žrtva i osvajač, poniženi i vođa. Osim te, bitne, individualne snage koja podržava njegovu dvostruku nepostojanost, Hadžimanov nenametljivo nosi i lirski aspekat lika Valžana, pokazujući njegovu slabost i ranjivost, konfuziju identiteta, apsolutno predano oslanjanje na Boga i stalnu zapitanost nad smislom patnje.

Valžanovog antagonistu, inspektora Žavera, oblikuje Vladimir Andrić, kao surovog i zaslepljenog izvršioca moći, skoro bezličnog u arogantnoj odlučnosti da uhvati Valžana. Katarina Gojković igra požrtvovanu i krajnje tragičnu, ali hrabru i neposustajuću Fantinu, Ivan Bosiljčić energično nastupa u ulozi romantičnog buntovnika Marijusa, Dubravka Arsić igra fražilnu i optimističnu Kozetu, Željka Zdjelar razočaranu i sasvim skrhanu Eponinu...

Likovi Tenardjeovih su posebno bitni zato što u preovlađujući realizam igre unose elemente iščašenog, grotesknog izraza, važnog zbog razvijanja dinamike predstave, ali i zbog usložnjavanja i obogaćivanja njenog stilskog i značenjskog aspekta. Dejan Lutkić i Nataša Marković igraju ih teatralno, karikaturalno prenaglašenim pokretima čime podvlače njihovo zlo sitničarstva, licemerja i koristoljublja, kao i grotesknost bezgraničnog obožavanja materijalnih vrednosti.

Scenom dominira jednostavna metalna konstrukcija koja je klizna, i ima mogućnost brze i efektne transformacije (scenograf Geroslav Zarić), kostimi su takođe nepretenciozno funkcionalni (Bojana Nikitović), ali je upotreba svetla u predstavi možda trebalo da bude promišljenija i preciznija, odnosno više fokusirana na pevače-soliste. "Jadnici" Nebojše Bradića su impozantni, oni su spektakl koji je u kontekstu aktuelne scenske produkcije u Srbiji vrlo značajan zbog žanrovske specifičnosti, kao i izvođačke konzistentnosti i spretnosti. Predstava u grandioznoj muzičko-scenskoj formi donosi liričnu vivisekciju društvenog dna, gde pronalazi inspirativan materijal za preispitivanje niza univerzalnih antropoloških, istorijskih, političkih, religioznih, kao i emotivnih značenja.