Stiže arapska banka, ali ne i islamsko bankarstvo

Dolazak prve arapske banke u Srbiju, po svemu sudeći, ne znači da ćemo upoznati principe islamskog bankarstva, a jedan od osnovnih je – poslovanje bez kamate. „Mirabank a. d.”, čiji je osnivač deo međunarodne „Rojal grupe”, sa sedištem u Abu Dabiju, podneo je zahtev za dobijanje dozvole za rad i taj postupak je u toku, kažu u Narodnoj banci Srbije (NBS).

– U postupku po zahtevu za dobijanje preliminarnog odobrenja, osnivači su NBS dostavili, između ostalog, predlog programa aktivnosti (biznis plan) i poslovne politike nove banke u kojima su, između ostalog, naveli da je strategija nove banke da posluje kao univerzalno orijentisana banka koja bi svojim klijentima na tržištu u Srbiji nudila usluge komercijalnog i investicionog bankarstva u skladu s propisima Republike Srbije, kao i sve banke u Srbiji – kažu u NBS.

Principi islamskog bankarstva, inače, umnogome se razlikuju od onih konvencionalnih čije smo prednosti i mane dobro upoznali na našem tržištu. Ti principi, osim državnih, podrazumevaju pre svega poštovanje verskih propisa. U brojnim slučajevima, ono što je zabranjeno vernicima, zabranjeno je i bankarima. Na primer, kao što musliman ne sme da konzumira alkohol, tako ni bankar ne sme da investira u proizvodnju alkohola. Kako po šerijatu novac ne predstavlja vrednost sam po sebi, zabranjeno je i „stvaranje novca od novca”, odnosno uzimanje kamate.
Umesto toga, islamska banka i klijent ulaze u partnerski odnos i zajednički kupuju dobro ili investiraju u posao. Klijent banke, između ostalog, može da otkupljuje postepeno bančin udeo u vlasništvu ili će banka, ako se radi o poslovnom ulaganju, sa klijentom deliti dobitak, ali i gubitak.  

Bilo bi interesantno obezbediti prisustvo jedne takve banke na našem tržištu, a i samoj banci bilo bi u interesu da ponudi klijentima nešto što nije prisutno kod nas, smatra profesor dr Zoran Grubišić, prodekan za naučnoistraživački rad i međunarodnu saradnju na Beogradskoj bankarskoj akademiji.

– Njihov bankarski proizvod zasnovan je više na strateškoj orijentaciji banke prema klijentima, prema privredi prvenstveno, gde se zajednički sa klijentom deli rizik i učestvuje u profitu, tako da postoji jača veza između banke i klijenata i manje rizika o pitanju plasiranja takozvanih loših kredita kojima smo mi dosta opterećeni, i banke pojedinačno i ceo bankarski sektor. Potpuno je drugačiji princip funkcionisanja i ulaska banke u operacije sa klijentima. Oni su zainteresovani da dugoročno zarađuju, ako je u pitanju kvalitetan klijent i kvalitetan projekat, da se ostvaruje profit koji banka deli sa klijentom. Sasvim je drugačija situacija u odnosu na probleme kojima su zbog loših kredita zatrpane banke ne samo kod nas nego već i u regionu, pa i u Evropi – kaže profesor dr Grubišić.

Islamskim bankama nedozvoljeno je još i špekulativno poslovanje, investicije moraju biti, koliko je to moguće, sigurne i oslobođene neizvesnosti, poslovanje je zasnovano na realnim, materijalnim vrednostima. Naravno, bankama koje posluju po propisima islama, nije zabranjeno da ostvaruju profit, samo im je zabranjeno da to čine putem naplate kamate. Na ovaj način u svetu posluje više od 300 banaka, najvećim delom smeštenih u arapskim zemljama, ali i u SAD, Australiji, Velikoj Britaniji i Francuskoj.

Jedina islamska banka u našem regionu je „Bosna Bank International” (BBI), čije je sedište u Sarajevu. U razgovoru za „Politiku”, njen generalni direktor Amer Bukvić ističe da osim što proizvodi BBI banke ne sadrže kamatu, novac je uvek pokriven materijalnom vrednošću i njime se nikad ne finansira nešto što je štetno po čoveka i društvo.
– U praksi, BBI banka finansira svoje klijente, fizička lica i korporacije, putem Ugovora o umanjujućem partnerstvu. Primera radi, realizujući umanjujuće partnerstvo BBI banka i klijent učestvuju u kupovini kuće, stana, automobila, mašina, kućnih aparata, uz obećanje klijenta da će u narednom periodu otkupljivati vlasništvo banke u tom partnerstvu i da će plaćati rentu za njen deo vlasništva koji on koristi. Ta renta koju klijent plaća je profit banke. Renta se može fiksno odrediti do kraja perioda partnerstva, a može se vezati za određeni pokazatelj (benchmark) na koji nijedna strana nema uticaja, tako da se korekcija vrši u dogovorenom periodu – naglašava Bukvić.

Ukoliko dođe do kašnjenja u otplati, klijent plaća penale, ali oni ne ulaze u godišnji bilans banke, već se usmeravaju u dobrotvorne fondove, jer se i penali smatraju vrstom kamate i ne mogu biti prikazani kao zarada banke.

Klijenti svih vera

S ponosom možemo reći da klijenti naše banke pripadaju svim etničkim i verskim grupama iz raznih privrednih grana. Trenutno, naš portfolio i za fizička i za pravna lica se ne razlikuje puno od portfolija konvencionalnih banaka. Mi imamo gotovo sve proizvode, kao i konvencionalne banke, ali su svi u skladu sa islamskim principima poslovanja i odobreni su od strane Šerijatskog odbora, kaže Amer Bukvić.