Sećanje na kumstvo s Pupinom

Predsednik Gerontološkog društva Srbije, sociolog dr Miloš Nemanjić (82), naučni savetnik u penziji, poseduje veoma zanimljivu fotografiju koja se skoro čitav vek nalazi u porodičnoj dokumentaciji njegovog oca Velimira, pukovnika Vojske Kraljevine Jugoslavije.

Naš sagovornik je duže od dve decenije radio u Zavodu za proučavanje kulturnog razvitka, gde se najviše bavio književnom kulturom i nastankom srpske inteligencije u 19. veku, pa se može reći da se ova značajna kolekcija – u pravim rukama.

– Otac je ovu fotografiju sačuvao kao uspomenu na svog starijeg brata od tetke Miodraga Stevanovića, rođenog 1883. godine, koji je izgubio nogu u Balkanskim ratovima. Kao invalida, negovala ga je dobrovoljna bolničarka Čehinja Valerija Bastl i oni su sa grupom srpskih oficira transportovani u Njujork. Naišli su na veliku podršku Dobrotvorne misije za Srbiju u Prvom svetskom ratu, u kojoj su najznačajniju ulogu imali naš poznati naučnik Mihajlo Pupin i Amerikanac Džon Frotingham. Kasnije im se pridružila i Jelena Lozanić, kći Sime Lozanića, našeg poznatog hemičara, koja se 1918. i udala za Frotinghama – priča Nemanjić, koji je u penziju otišao iz Instituta za kriminološka i sociološka istraživanja, a jedan je iz prve generacije diplomiranih sociologa, gde se upisao 1959. godine, kada je ova katedra osnovana na Beogradskom univerzitetu.

Tokom 1915. godine, Pupin i Frotingham, kao veliki prijatelji Srbije, prihvatili su se kumstva sa Stevanovićem i u pravoslavnoj crkvi u Njujorku venčali strica Miodraga i Valeriju, koja je uzela muževljevo prezime, objašnjava Nemanjić poreklo porodičnog kumstva sa čuvenim Srbinom iz Idvora.

– Tada je nastala ova fotografija, na kojoj u prvom redu sede Pupin i moj stric, a iza njih stoje Frotingham i još jedan prijatelj, čiji identitet nisam uspeo da utvrdim. Na uniformi mog čika Miodraga vide se i odlikovanja koja je dobio. Fotografija je tako ostala u porodičnoj zbirci mog oca Velimira Nemanjića, koji je i sam bio učesnik i Balkanskih i Prvog svetskog rata, a 1945. se vratio iz logora Nirnberg u Nemačkoj, proživevši u Beogradu do svoje 73. godine – objašnjava naš sagovornik.

U očevoj zbirci nalazi se veliki broj fotografija, od kojih mnoge potiču iz 19. veka, pa je dr Nemanjić neke od njih ponudio za digitalizaciju, u okviru projekta „Evropa 1914–2014”, koje rade vodeće srpske biblioteke.

– Tragajući za starim fotografijama, pronašao sam i ovu sliku Pupina i mog strica, čija je životna i ljubavna priča neobična i zanimljiva. Pronašao sam i originalnu fotografiju strica i strine, sa njihovo dvoje dece, Vladimirom i Vojinom. Valerija je došla na front iz Češke kao dobrovoljna bolničarka i negovala je strica posle amputacije, a zatim mu bila pratilja na putu za Njujork. Stric se zaljubio u nju i zaprosio je, što ona nije odbila, pa su se zatim venčali u Americi. Već u toku Prvog svetskog rata rodio im se stariji sin Vladimir, koji je kasnije preminuo u Ženevi, gde su do kraja rata živeli. Posle rata vratili su se u Beograd, a stric je poživeo do oslobođenja 1945. godine. Mlađi sin Vojin bio je rezervni vazduhoplovni oficir kraljevske vojske, ali je i on ceo rat proveo u zarobljeništvu – ističe Nemanjić.

Kum Pupin nije zaboravio Stevanoviće.

– Pouzdano znam da su tokom Drugog svetskog rata, strina i stric dobijali pomoć iz fonda Džona Frotinghama, kao neposrednog saradnika Mihajla Pupina i drugog kuma na venčanju. Između dva rata održavala se komunikacija između kumova, pre svega preko pisama. Pupin i Frotingham svoju misiju pomoći nikada nisu prekidali, pa je ona produžena čak i posle njihove smrti. Započeto delo nastavila je do kraja svog života Jelena Lozanić-Frotingam, sve do sedamdesetih godina dvadesetog veka. Ovo je samo još jedna potvrda ljudske veličine našeg Mihajla Pupina, koji je svojim životnim delom zbližio narode Amerike i Srbije. Ovih dana njegovo ime postalo je i simbol zbližavanja kineskog i srpskog naroda – kaže predsednik Gerontološkog društva Srbije dr Miloš Nemanjić.