Teofil postao Tovilo

U Srbiji su i danas najpopularnija imena Milica i Dragan, a korak iza njih su Marija i Aleksandar, Mirjana i Zoran, Dragana i Nikola... Pored ovih imena, kaže Predrag Đorđević, matičar za mesta Korbovo i Tekija u kladovskoj opštini, roditelji se poslednjih godina, makar u istočnoj Srbiji, najčešće odlučuju da svog sina ili ćerku nazovu – Stefan, Igor, Miloš, Tanja, Teodora, Sofija...

– Na izbor imena utiče sredina, ali i popularne ličnosti, zato u poslednje vreme imamo sve više Novaka. Iako je sve manje dece koja nose ime predaka, vraćaju se u modu imena srpskih kraljeva i vladara – Uroš, Vuk... – objašnjava Đorđević.

Ima i onih koji naginju neobičnosti: to pokazuju podaci iz oblasti koju kao matičar pokriva naš sagovornik, u kojoj žive Imekija, Istodor, Vinetu, Kasandra... Doduše po čuvenom junaku iz nekada popularnih romana Karla Maja već godinama nijedno dete nije dobilo ime u istočnoj Srbiji, a sve je manje i devojčica koje se nazivaju po junakinji nekadašnje hit-serije.

Strana imena najčešće dobijaju mališani čiji je jedan roditelj iz Srbije, a drugi iz strane zemlje. Tako su Karamundo i Karera poneli imena po odluci njihove majke Japanke, a u istočnoj Srbiji rastu i mali Vili i Kevin Klajn, kome je otac Nemac a majka iz naših krajeva.

– Iako su za naša podneblja ova imena neobična, njih najčešće dobijaju deca gastarbajtera. A to je razumljivo, jer naši ljudi koji godinama žive u inostranstvu nastoje da detetu daju ime pomoću kojeg će se uklopiti u sredinu u kojoj rastu.  Zato imamo i Elizabetu – to nije srpsko ime, ali devojčica ga je dobila, jer živi u stranoj zemlji – ističe Đorđević.

Ukoliko se dete rodi na dan neke slave – najčešće će poneti ime sveca u čijem danu je rođeno. Zato poslednjih godina devojčice rođene na Petrovdan po pravilu se zovu Petra, dok dečaci koji svet ugledaju na Svetog Nikolu – budu Nikola.

– Srbi nisu skloni da u svom imenoslovu mnogo eksperimentišu, što nas može navesti na tvrdnju da čuvaju sopstvenu tradiciju i istoriju. To znači da su i danas izuzetno frekventna imena Stefan, Nemanja, Miloš, Marko, a s druge strane čuvaju i tradiciju po kojoj dete svojim rođenjem donosi sebi ime, naročito je to vidno kod dece koja su rođena u vreme velikih crkvenih praznika kao što su imena Bogdan, Boško (kad se rode oko Božića), a onda i Đorđe, Đoko rođena oko Đurđevdana, dalje Jovan i Mitar – kaže za „Politiku” profesor dr Mihailo Šćepanović sa Filološkog fakulteta u Beogradu.

Nije retkost, kaže ovaj stručnjak, da se oni koji daju ime detetu identifikuju sa junacima iz literature, filma i ostale produkcije mas-medija.

– Kada se to uradi s merom i kada se ne narušava morfološka struktura samog jezika, onda to mogu biti uspešne onomastičke kreacije, a takav slučaj imali smo sa imenom Anđelka posle emitovanja serije „Ranjeni orao”. U poslednjim istraživanjima, u radovima mojih studenata na master studijama (Imena Roma u Sremčici) primetan je upliv imena orijentalnog porekla koja se opet prilagođavaju tvorbenoj paradigmi srpskog jezika, a to su imena Iso, Sajo, Bekija, Emina, Selma – navodi Šćepanović.

Na izbor imena utiču socijalno okruženje i okolina, ali je davno iza nas vreme kada su se među nama rađale Traktorka, Avionka, Šporetka, Staljinka… U pedesetim godinama prošlog veka najpopularnija su bila imena Radmila, Ljiljana, Milan i Slobodan, ali oduvek je bilo i onih ljudi sa krajnje neobičnim imenima.

– Među neobičnim, ali sa druge strane, prepoznatljivim imenima su Tovilo i Jadoksija. Ukoliko bismo se oslonili na narodno etimologisanje, onda bismo imena povezali sa glagolom toviti i imenicom jad, ali su to preuzeta grčka imena koja su samo preobučena u fonetsko ruho srpskog imenoslova, pa je Teofil postao Tovilo, a Evdokija Jadoksija – navodi naš sagovornik.

Prema popisu stanovništva iz 2011. godine, čiji su podaci o najčešćim imenima u Srbiji, kako za „Politiku” navode u Republičkom zavodu za statistiku – najnoviji, u celoj zemlji među najpopularnijim imenima su i Miloš, Marko, Goran, Dušan i Dejan, kao i Snežana, Ljiljana, Ivana, Ana i Gordana. Većina ovih imena, međutim, bila su među najpopularnijima i pre tri – četiri decenije.

Slučajni nadimci

Profesor Mihailo Šćepanović ističe da je odnos između korišćenog i krštenog imena često u raskoraku sa bilo kakvom ozbiljnijom jezičkom analizom, naročito kada se ispreče „vanlingvističke” činjenice.

– Tu su naročito zanimljivi promašaji pijanih kumova iz ranijih vremena. Tako ženski nadimak Duka ne možete povezati sa ličnim imenom Ljubinka koje je kum doneo u kuću, a u crkvi je ostavio ime Dobrunka. Ta devojčica, do polaska u školu nije znala svoje pravo ime – objašnjava Šćepanović.