Jovanove verige

Na putu da se arhijereji, sveštenstvo, monaštvo i vernici kanonski nepriznate Makedonske pravoslavne crkve (MPC) vrate u jedinstvo s ostalim pravoslavnim pomesnim crkvama stoji jedan čovek: arhiepiskop ohridski Jovan (Vraniškovski).

Da bi Makedonska pravoslavna crkva rešila svoj status, a trenutno je ne priznaje nijedna sestrinska crkva, mora o tom pitanju prvo da razgovara sa Srpskom pravoslavnom crkvom (SPC), a da bi taj razgovor uopšte počeo – arhiepiskop Jovan mora biti pušten iz zatvora, traži SPC.

U brojnim medijskim izveštajima o njegovim hapšenjima, suđenjima, prvostepenim i drugostepenim presudama, palo je u zaborav da je nekada bio „budućnost makedonske crkve”.

Završivši Građevinski fakultet u Skoplju i Bogoslovski u Beogradu, svega pet meseci pošto je zamonašen 1998. godine, tada tridesetdvogodišnjak, postao je najmlađi vladika MPC. Posle dve godine dobio je visoku titulu mitropolita bregalničkog, kasnije veleško-povardarskog. Bio je to neuobičajeno brz uspon u crkvenoj hijerarhiji, posle kojeg je sledio sunovrat.

Kada je u junu 2002. godine objavio da prihvata od patrijarha Pavla predloženo liturgijsko i kanonsko jedinstvo sa SPC i da celu svoju eparhiju stavlja u njeno okrilje, lavina osuda sručila se na njega. Dobio je stigmu „makedonskog Jude”, a čuli su se i predlozi da mu se obrije brada.

S beskompromisnim stavom da „u Makedoniji postoji samo jedna priznata pravoslavna crkva – moja episkopija”, isteran je prvo iz zgrade mitropolije, a onda i iz crkava. Počeo je da služi liturgije po privatnim stanovima i trpi ne samo verbalne, već i fizičke napade. Za makedonsku sabraću postao je raskolnik. Za SPC – arhiepiskop ohridski, poglavar dela crkve u Makedoniji i patrijarhov zastupnik, egzarh pećkog trona.

Zbog shvatanja tadašnjeg predsednika Makedonije Borisa Trajkovskog da se samostalnost crkve identifikuje sa samostalnošću države, njegovo istupanje iz MPC viđeno je kao šamar i državi i crkvi.

Nije slučajno, dakle, Helsinški komitet za ljudska prava 2013. godine arhiepiskopa nazvao „prvim političkim zatvorenikom” u Makedoniji od njenog osamostaljenja. Niti je slučajno Vraniškovski objašnjavao da između vere i nacije bira veru.

Prošle godine poglavar MPC arhiepiskop Stefan pisao je pravoslavnoj jerarhiji širom regiona o njegovim „kriminalnim aktivnostima”. Makedonski Sinod, „crkvena vlada”, sada traži od vlasti svoje države da pokažu milost prema rabu Božjem Jovanu.

Osuđivan za remećenje javnog reda i mira, širenje rasne, verske i nacionalne mržnje, prema poslednjoj presudi arhiepiskop Jovan osuđen je zbog pronevere 250.000 evra.

Uhapšen je u decembru 2011. godine na makedonsko-grčkoj granici i od tada je u zatvoru „Idrizovo” kod Skoplja. Vraćao se iz Soluna, gde je zakazivao datum odbrane doktorske disertacije. Kod sebe je imao srpski pasoš.