Gradovi u vremenu

Grad je otisak društva u prostoru i nesumnjivo je da van njega nema civilizacije kakvu znamo. Ipak, ni urbani košmari nam ne nedostaju, u rasponima od bodlerovske „velike ljudske pustinje” do „Blejd Ranera” i njegovog grotesknog postmodernizma.

Prepoznajući digitalnu tehnologiju i informatičko društvo kao iskupljujuću paradigmu, arhitektura i urbanizam su Internet preplavili komercijalnim ponudama koliko i neograničenim maštarijama. Dileme su, međutim, ostale: grad po meri prirode ili po meri čoveka. Urbanistička noćna mora predgrađa ili ekološka dnevna mora nebodera.

Ako samo budućnost može dati odgovore, na budućim generacijama je težak teret, psihološkim terminom, promene direkcije. Jedan od pokušaja promene svesti o gradu je projekat Britanskog saveta u koji su bili uključeni studenti iz Beograda, Atine, Glazgova i Istanbula, a razmenom multimedijalnih radova na teme kulturne memorije svojih gradova stvorili su virtuelnu hibridnu gradsku panoramu. Projekat je završen 2006. godine i može se videti na sajtu www.hybridcity.info.

Sličan projekat, na adresi www.city-project.eu pokrenut je 2007. godine, vezan je za austrijski Linc, grad kulture Evrope 2009. godine, i sastoji se u upotrebi Interneta kao slobodne platforme za partnersku mrežu virtuelnih gradova, koje će kreirati (uglavnom) srednjoškolci iz različitih evropskih gradova.

Najpoznatiji urbani eksperimenti danas su gradovi Arkosanti i Aurovil. Pustinjski grad Arkosanti se nalazi u Arizoni, a kreator je poznati arhitekta Paolo Soleri. Izgradnja je započela još sedamdesetih i još traje. On prestavlja viziju grada po meri čoveka i njegove tehnologije. Planiran je za 5.000 žitelja, a ga naseljava ga stotinak. U ovom trenutku Arkosanti je posećena turistička i kulturna destinacija, u njemu se održavaju umetnički festivali i radionice, a detaljan sajt o njemu i ideji arkologije (spoja arhitekture i ekologije) se nalazi na internet-adresi www.arcosanti.com.

Drugi utopijski grad je Aurovil, smešten u južnoj Indiji. Građen u obliku spirale, ovaj ekološko-urbanistički eksperiment je ujedno i podsećanje na ulogu spiritualnosti u ljudskom društvu. Aurovil je planiran za 50.000 stanovnika, sada u njemu živi oko 2.000 ljudi sa svih strana sveta. Višejezični sajt o Aurovilu, njegovim arhitektonskim i duhovnim paradigmama i društvenoj ulozi se nalazi na www.auroville.org.

Dok je Arkosanti simbol čovekovog odnosa prema gradu kao najvažnijem civilizacijskom prostoru, Aurovil je metafora odnosa prema prirodi. Ove dve arhitektonske laboratorije odslikavaju i bolnu rascepljenost globalnog društva, u podjednako dubokom konfliktu sa sobom i prirodom: grad kao nova priroda ili grad okružen prirodom, grad kao prostor kulturne memorije ili iskustvo nove temporalnosti.

Jer grad budućnosti će neminovno napustiti dosadašnju prostornu logiku, u korist vremena kao najvažnije društvene metafore 21. veka. Grčevito očekivanje čuda od digitalnih tehnologija koje arhitekturu ističu kao najvažniju umetnost novog veka mora se kad-tad suočiti s (ponešto pojednostavljenom) mišlju Anri Lefevra iz prve rečenice ovog teksta. Urbano mesto nije više samo geografsko, već deo jedne velike mreže, po kojoj se slike, podaci i novac slobodno kreću.