Prezimena daju sliku našeg doba

Jovanović, Petrović, Nikolić, Marković, Đorđević, Stojanović, Ilić, Stanković, Pavlović i Milošević deset su najčešćih prezimena, o kojima će „Politika” pisati u deset specijalnih dodataka. Prvi izlazi sutra i posvećen je prezimenu Jovanović, koje nosi više od 120.000 građana Srbije. 

Već je poznato da su Milica i Dragan Jovanović najčešća kombinacija imena i prezimena u Srbija, a od sutra u našim dodacima prvi put će biti otkriveno koliko dece u proseku rađaju žene koje nose neko od najčešćih prezimena, gde žive, koje fakultete najčešće biraju, koliko ima magistara, a koliko doktora nauka, da li se često sele ili, pak, provode život u mestima rođenja, da li su obrazovaniji muškarci ili pripadnice lepšeg pola, koliko ima zaposlenih, a koliko penzionera, dece i domaćica među njima...

Iako nekoliko godina pre i posle popisa zaposleni u Republičkom zavodu za statistiku ne dižu glavu od posla, rado su se odazvali našem predlogu i dodatno obradili specifične podatke o deset najčešćih prezimena.

Snežana Lakčević, načelnica Odeljenja za popis stanovništva RZS, i Ljiljana Đorđević, šef Odseka za sprovođenje popisa, uživale su u pokušaju da izvuku što više zanimljivih podataka na ovu temu.

Tragale su za najinteresantnijim detaljima, pokušavale da budu korektne prema osetljivim kategorijama stanovništva, proučavale sličnosti i razlike... Podaci do kojih su došle poslužiće budućim generacijama za stvaranje slike o našem dobu. 

Snežani Lakčević brojke su životna preokupacija. U svakom trenutku zna koliko je stanovnika popisano, koliko je upitnika popunjeno, koliko ima muškaraca, a koliko žena, koliko dece mlađe od 15 godina, koliko je građana u braku... Popis je, kako ističe, jedino sveobuhvatno istraživanje stanovništva i mnogo je više od statističke akcije.

Koji je značaj objavljivanja podataka o najčešćim prezimenima?

Prvi put su sagledane karakteristike osoba koje nose jedno od deset najčešćih prezimena. Obradili smo podatke o njihovom obrazovanju, migracionim i demografskim karakteristikama, ekonomskoj aktivnosti, fertilitetu žena. Svi ovi podaci prikupljeni su za vreme popisa, ali sada su dodatno obrađeni i prvi put će biti objavljeni javnosti. Do sada nije bilo slične akcije, postojali su samo podaci koje su prikupljali pojedinci ili istraživačke grupe.

Na izdavanje dodatka o prezimenima podstakla nas je vaša publikacija o najčešćim imenima i prezimenima. Koji je značaj ovog izdanja?

U dugoj istoriji sprovođenja popisa prvi put je objavljena ovakva vrsta publikacije. Ona je jedinstven izvor podataka za sve istraživače iz polja onomastike i za sve druge. Velika je zainteresovanost za ovaj materijal, a publikacija je, u PDF formi, „skinuta” sa sajta čak 2.000 puta. U ovoj jedinstvenoj knjizi može se proučiti spisak najčešćih ženskih i muških imena po godinama rođenja u različitim gradovima i opštinama, što je nezamenjiv istraživački i arhivski materijal.

Da li ima mesta za sumnju u verodostojnost vaših podataka?

Apsolutno ne. Ovo je verodostojno istraživanje koje je pružilo odgovore na mnoga pitanja Da bismo proverili pouzdanost i kvalitet podataka dobijenih u popisu, mi smo dve nedelje posle završetka terenskog rada sproveli anketu. Pored toga, dobijene rezultate poredili smo sa drugim administrativnim izvorima, kao i sa podacima dobijenim iz različitih statističkih istraživanja.

Šta je novo urađeno u popisu koji je iza nas? 

Popis 2011. bogatstvom sadržaja prevazišao je sve prethodne popise. Prvi put smo prikupili i obradili podatke o osobama sa invaliditetom jer u državi nije postojala jedinstvena baza o ovoj kategoriji stanovništva. Objavljena je studija sa podacima o beskućnicima, publikacija namenjena deci viših razreda osnovne škole pod nazivom „Popis i osnovci”, kao i „Popisni atlas”, u kojem su grafički prikazani osnovni rezultati. Čekamo objavljivanje pripremljenih studija o Romima u Srbiji, o starima, o mladima, izbeglim licima, o našim građanima u inostranstvu... Rezultati poslednjeg popisa inspirisali su nastanak 14 specijalnih publikacija i 30 redovnih. U čak 21 knjizi „spakovani” su podaci o stanovništvu, domaćinstvima i porodicama, sedam knjiga daje sliku o stambenim jedinicama, a dve su iz oblasti kontrole kvaliteta.

Koja je najpopularnija publikacija koju ste objavili?

Najveće interesovanje tradicionalno vlada za podatke o nacionalnoj pripadnosti i starosno-polnoj strukturi stanovništva. Od novembra 2012. godine, kada smo počeli sa objavljivanjem popisnih rezultata, do sredine januara ove godine, naše publikacije preuzete su sa sajta oko 66.000 puta. Razvili smo i android aplikaciju koja je veoma popularna među mladima.

Da li se podaci kojima raspolažemo mogu porediti sa rezultatima popisa u evropskim državama?

Poslednji popis stanovništva potpuno je usaglašen s međunarodnim standardima. Svaki istraživač ili zainteresovani korisnik može da uđe na Evrostatov sajt, da izabere obeležja iz Popisa 2011. koja želi da pretraži i da uporedi podatke iz 32 zemlje, članice EU i EFTA. Tom prilikom može se proveriti, na primer, koliko ljudi rođenih u Srbiji živi u Nemačkoj, Austriji ili Francuskoj.

Kažete da vam naredni popis već kuca na vrata. Za vas 2021. godina samo što nije stigla. Koje vas obaveze očekuju?

U junu ove godine na plenarnoj sednici Konferencije evropskih statističara očekujemo usvajanje međunarodnih preporuka za sprovođenje narednog popisa. Kada se usvoje ove preporuke, države će početi s konkretnim pripremama. Predstavnici naše kuće bili su članovi radnih grupa koje su radile na pripremi ovih preporuka. Trenutno ispitujemo alternativne načine sprovođenja popisa, kako bismo uštedeli sredstva i vreme. Jedna od mogućnosti je i popunjavanje onlajn upitnika za sve zainteresovane.

Odlaze mladi i obrazovani

Snežana Lakčević ističe da je u Popisu 2002. godine prvi put zabeleženo više osoba starih 65 i više godina nego dece mlađe od 15 godina. Sa prosečnom starošću stanovnika od 42,2 godine, Srbija se svrstava među najstarije populacije u svetu, ali još više zabrinjava činjenica da je prosečna starost naših građana koji su otišli u inostranstvo 34 godine.

Ukoliko posmatramo samo vremenski razmak između dva poslednja popisa (od 2002. do 2011. godine), prosečna starost emigranata je samo 29 godina, a gotovo svaki peti imao je diplomu više škole ili fakulteta. Podatke o emigrantima dali su članovi njihovog domaćinstva koji i dalje žive u Srbiji. Ova akcija nije obuhvatila one koji su se iselili sa celom porodicom.