Ko oglašuje, taj napreduje

Nova knjiga mr Snežane Nenezić, pod nazivom „Oglasi u kruševačkoj periodici između dva svetska rata“ pokazuje da oglasi u novinama i časopisima mogu biti važan izvor za istoričare i istraživače kulturne prošlosti. „Ko oglašuje, taj napreduje“, poručivao je list „Jugoslavija“, koji je uređivao dopisnik „Politike“ iz Kruševca Aleksa B. Kamatović.

Stari oglasi u novoj knjizi mr Snežane Nenezić, pod naslovom „Oglasi u kruševačkoj periodici između dva svetska rata“, sigurno predstavljaju važan kapital u kulturnoj baštini grada Kruševca, srednjovekovne srpske prestonice. Knjiga, sa podnaslovom „Ko oglašuje, taj napreduje“, sadrži 49 različitih poglavlja, koja su bogato ilustrovana oglasima iz starih novina i časopisa, koja sadrže važne podatke o „različitim aspektima života u različitim vremenskim periodima i društvenim formacijama, kao i život grada i njegovih građana“, kako je na predstavljanju rekla autorka Snežana Nenezić.

Najznačajniji listovi iz ovog perioda, koji su izlazili u Kruševcu, ali su bili otvoreni za saradnju novinara i publicista iz mnogih drugih gradova, bili su: „Jugoslavija“, „Kruševačka oblasna samouprava“ i „Kruševački glasnik“. Iz oblasti kulture bio je zapažen mesečni književni časopis za književnost „Venturi“, koji je pripreman u okrilju Gimnazije, kao i „Krug“, časopis koji je okupljao književne stvaraoce Moravske banovine.

Oglašivači nisu bili samo iz Lazarevog grada, već iz svih krajeva ondašnje Jugoslavije, a među njima su prednjačili proizvođači sredstava za pranje, obuće i odeće, koji su svoje poruke objavljivali uglavnom u „Jugoslaviji“ i „Kruševačkom glasniku“. Prvi broj „Jugoslavije“ izašao je 1. decembra 1929. godine, a njegov vlasnik i urednik bio je Aleksa B. Kamatović, tadašnji dopisnik beogradskog dnevnog lista „Politika“.

U uvodniku prvog broja „Jugoslavije“ Kamatović, pored ostalog, piše:

„Stara je istina da je štampa merilo kulture jednog naroda. I mi počinjemo sa ’Jugoslavijom’ u nameri da koristimo kralju, otadžbini i narodu. ’Jugoslavija’ ima tendenciju da štiti tu duhovnu i materijalnu riznicu, da razvija duh jugoslovenski, širi nacionalnu svest, da ostvaruje ciljeve postavljene u Manifestu od 6. januara, da potpomaže duhovni, kulturni, socijalni i privredni napredak naše zemlje...”. Na kraju uvodnika sledi poziv građanstvu za čitanje i kupovinu lista, koji je izlazio petkom uveče u Kruševcu, a subotom u podne u mnogim drugim gradovima. Taj list je u potonjim brojevima često objavljivao poruku „Oglašujte u ’Jugoslaviji’, jer oglasi imaju uspeh“. Za temu je povremeno birao oglašavanje u štampi i uređenje izloga. Izlazio je na četiri strane, a četvrta je, po pravilu, sadržala najviše oglasa. Osnovna problematika, kojom se taj list kritički bavio, nije bila po volji tadašnjoj vlasti. Režim je uzastopno zabranio tri broja (26. januara, 5. i 18. februara 1933. godine), posle čega je urednik Kamatović uhapšen. Po izlasku iz zatvora on je pokušao izdavanje novog lista pod nazivom „Epoha“, ali je i on zabranjen.

List „Kruševački glasnik“ izlazio je u Kruševcu od 1927. do 1941. godine. Smatran je izuzetno režimskim glasilom, a „Kruševačka oblasna samouprava“ od 1927. do 1929.

Među objavljenim oglasima dominiraju poruke firme „Bata“, koja je u Borovu proizvodila obuću, „Merime“, velikog proizvođača sapuna i kozmetike, koja je i tada brižljivo birala reči koje je upućivala potrošačima, naročito kada se radi o čuvenom „dečjem sapunu“, Tekstilna tvornica – Varaždin (kasnije Varteks), pa „Luvr“, najveća „pomodna trgovina“... Poruka urednika firmama i pojedincima „Ko oglašuje, taj napreduje“, sudeći po činjenici da je četvrtina novina bila ispunjena različitim oglasima, bila je opšteprihvaćena u Jugoslaviji između dva svetska rata. Autorka knjige „Oglasi u kruševačkoj periodici između dva svetska rata“ nedvosmisleno je pokazala svu kompleksnost fenomena oglašavanja u štampi i njihov značaj za civilizacijski i kulturni razvoj.

Propagandne poruke

Evo nekoliko propagandnih poruka, lepo ilustrovanih, a objavljenih u kruševačkoj štampi između dva svetska rata:

„Poklon koji stvara radost – Tivar odela“ (Tekstilna tvornica – Varaždin);

„Očekujemo vas kao što domaćin očekuje najmilijeg gosta. Otvorili smo novu prodavnicu u Kruševcu. Bata (Fabrika obuće u Borovu);

„Divna bujna kosa: šampon Alem“ („Merima“).