Rugobni izraz „ljakse”

U jednom delu srpske štampe i na nekim televizijskim stanicama ovog preuranjenog proleća pojavilo se više pogrdnih izraza u vezi sa rečju seljak, gde ističemo „ljakse”, „seljaku jedan”, „seljačina”, „seljakuša”, „selendra”... I pre su ove rugobne reči bile u opticaju, ali pretežno u slengu, a ne u javnom govoru i u medijima. Kažu da „ono što govoriš – to si baš ti”! Ali ovo nije dovoljno da bi se stalo na put omalovažavanju najčasnijeg i najstarijeg zanimanja uopšte. Najveća je šteta što su ove pogrdne reči ušle u rečnik dece nižih razreda osnovne škole, što nastavnicima i roditeljima mora postati briga, pogotovo što gradske generacije nisu ni videle seljaka ni seljački život. Ne samo zato, trebalo bi u đačke ekskurzije obavezno uključiti posetu nekom uzornom poljoprivrednom gazdinstvu i domaćinstvu. Možda bismo tako suzbili nove izvore sramnog etiketiranja.

Razmotrimo neke sintagme. Prva, „seljački filozof i političar”, sadrži sasvim nemoguć pojmovni smisao, jer ne postoji seljačka filozofija ni seljački političar, čak ni u prenesenom značenju, pa je autor verovatno želeo da kaže nešto loše što mu se učinilo „seljačkim”. I drugi izraz („seljačka filozofija”) možemo protumačiti samo pejorativno.

Čudim se autoru da nema toliko jezičke kulture kojom bi precizno rekao kakva je stvarno ta „filozofija”, taj „političar” i ta „politika”, jer za tako nešto postoji sijaset primerenijih glagola i prideva među nekoliko stotina hiljada reči srpskog jezika. Pa zar mi nemamo dovoljno pogrdnih reči za „lošu” politiku i filozofiju kojima bismo ostavili na miru ove dične i vredne proizvođače hrane.

Ovo „semantičko polje” nije poznato u selima, pošto potiče iz varošica i gradova, budući da je zapravo proizvod palanačkog mentaliteta, koji je tvorac i „negovatelj” nepravedne kazne za poljoprivrednike. Učestalost pojave ove leksičke „semantike” mogla bi se tumačiti kao opšti proces primitivizacije našeg društva.

Nažalost, i u dva najraširenija svetska jezika postoji bezobrazan naziv za seljaka: u engleskom je ta omalovažavajuća pogrdna reč peasantry, u francuskom: paysans, paysannerie. U engleskom, pogotovo u njegovoj američkoj verziji, reč kauboj počesto ima negativno značenje. Ovakve pojave u drugim sferama života kažnjavamo kao mobing, seksizam, rodnu neravnopravnost.

Reči seljak i seljanka ne smemo dovoditi u vezu sa ološem, nego se obrušiti na ovo ruiniranje smisla stvarno ubogog seljaštva koje je oduvek pri dnu društvene lestvice. Seljake (robove, kmetove, najamne zemljoradnike i agronome), po onome koliko ih društva uvažavaju, vidimo kroz svrstavanje na kaste, počev od egipatske likovne predstave na kojoj su poljoprivrednici pretposlednji u rangu: 1.klasa – vladari, dinasti, vojskovođe, političari; 2. klasa – vrači, vestalke, sveštenici, kapitalisti, bankari, oligarsi; 3.klasa – filozofi, pisari, plemići, zabavljači i sportisti; 4.klasa – trgovci, zanatlije, druge struke i zanimanja; 5.klasa – seljaci, pastiri, kmetovi, težaci, poljoprivrednici, i 6. klasa – robovi, prosjaci, lutalice, proleteri...

Dr agronauka