Goce Delčev – heroj ili antisrpski ideolog

Posle 53 godine, iz popisa ulica Novog Beograda moglo bi da bude izbrisano ime makedonskog revolucionara Goce Delčeva (1872–1903). Upražnjeno mesto na uličnoj tabli već sada je rezervisano za sovjetskog maršala Fjodora Ivanoviča Tolbuhina. Njegovo ime biće upisano u mapu prestonice samo ukoliko Skupština grada prihvati inicijativu ministra unutrašnjih poslova Nebojše Stefanovića da se prestonici, između ostalog, ponovo vrati Ulica maršala Tolbuhina. Odluka da se novobeogradska saobraćajnica nazove po sovjetskom heroju sasvim je prirodna, smatra gradski menadžer Goran Vesić, jer Goce Delčev, kao osnivač i vođa Makedonske revolucionarne organizacije i Bugarske makedonsko-odrinske revolucionarne organizacije (BMORO), ionako „nije zadužio Srbiju niti Beograd svojim delima, već je politika organizacija kojima je rukovodio bila izrazito antisrpska”.

Izjava beogradskog čelnika otvorila je niz pitanja – ko je zapravo Goce Delčev – narodni heroj Makedonije ili Bugarske? Je l’ on zaista bio antisrpski ideolog? Mogu li zbog takvog stava vlasti i čina preimenovanja ulice biti poljuljani odnosi između makedonskog i srpskog naroda?

Dok Nacionalni savet makedonske nacionalne manjine najoštrije osuđuje ovakav način kvalifikovanja lika i dela Goce Delčeva, istoričari se, kako ističu, samo „drže” činjenica.

Dr Aleksandar Životić, sa Katedre za istoriju Filozofskog fakulteta u Beogradu, smatra da Goce Delčev ne može da ima nikakvog značaja za razvoj odnosa između srpskog i makedonskog naroda.

– Sa stanovišta istorijske nauke Goce Delčev nema zaslugu koja bi ga kvalifikovala da ima ulicu u Beogradu, dok su zasluge maršala Tolbuhina nesporne, tako da je sramota što ju je uopšte i izgubio. Realno, zasluge Delčeva i za makedonski narod su minimalne. Makedonci su oko svega toga napravili najobičniji mit koji se formirao poznih četrdesetih godina prošlog veka kada je Delčev postao simbol makedonske nacionalne borbe. Pa i Lazar Koliševski, jedan od vodećih makedonski komunista, odmah posle rata izjavio je da je Delčev bio Bugarin koji nema nikakvih posebnih zasluga za borbu makedonskog naroda – ističe dr Životić.

Organizacija koju je revolucionar predvodio, dodaje dr Životić, zalagala se za sasvim drugačije ciljeve od ideje o slobodnoj Makedoniji.

– To je bila revolucionarna organizacija koja je, pre svega, vodila probugarsku politiku i samim tim tretirala Makedoniju kao integralni deo bugarskog nacionalnog prostora. Zaista se ne može govoriti da je takva politika bila u funkciji srpsko-makedonskog prijateljstva. Putem ubistava, pokušaja atentata, lažnih tužbi pred osmanskim sudovima i fizičkim napadima BMORO je želeo da minimalizuju srpsko prisustvo i uticaj u Makedoniji. Ubijani su vlasnici škola, prosvetni radnici, napadani su đaci srpskih škola. Organizaciju atentata i napada na terenu vršio je Dame Gruev, najbliži prijatelj i saradnik Goce Delčeva. U periodu između 1897. i 1902. počinjeno je više stotina ubistava, napada i krivičnih dela protiv pripadnika srpske zajednice u Makedoniji – nabraja dr Životić.

U Nacionalnom savetu makedonske nacionalne manjine u Srbiji podsećaju da nisu negodovali samo zbog eventualnog preimenovanja Ulice Goce Delčeva, nego i zato što je makedonski narodni heroj okarakterisan kao vođa bugarske organizacije.

– Zaista je uvredljivo da se njegova politika tretira kao izrazito antisrpska. To je izraz nepoštovanja prema makedonskoj zajednici u Srbiji, u Beogradu. Goce Delčev je bio revolucionar, veoma obrazovan čovek koji je završio Vojnu akademiju i učiteljsku školu, njegove ideje za slobodnu i nezavisnu Makedoniju žive i danas u celom svetu. On je naš najveći revolucionar i narodni heroj. Baš 4. maja u Jabuci smo obeležili godišnjicu njegove smrti. Među prisutnima su bili i gradonačelnik Pančeva i ambasadorka Makedonije, tako da nam nije jasno kako Goce Delčev u Pančevu može da bude heroj, a u Beogradu antisrpski revolucionar – pita se Zorica Mitrović, portparol Nacionalnog saveta makedonske nacionalne manjine.

--------------------------------------------------

U popisu beogradskih ulica skoro čitava mapa Makedonije

Na primedbe Nacionalnog saveta makedonske nacionalne manjine u Srbiji, iz gradske vlasti odgovaraju da eventualna odluka o brisanju Goce Delčeva iz imena novobeogradske ulice nema nikakve veze sa odnosom Beograda i Srbije prema Makedoniji. Takođe, podsećaju da nema kraja Makedonije po kome nisu nazvane ulice u glavnom gradu (Makedonska, Ohridska, Prespanska, Štipska, Dojranska, Prilepska, Kumanovska, Vardarska, Strumička…), uz isticanje da Goce Delčev ničim nije zadužio srpski narod, ni Beograd. Štaviše, bio je osnivač MRO iz koje je nastala VMRO, probugarska organizacija koja se borila protiv srpskog uticaja u Makedoniji i čiji su pripadnici ubili kralja Aleksandra, kažu u gradskoj vlasti, uz podsećanje da je u Skoplju most koji se zvao po caru Dušanu, preimenovan u – Kameni most.