Silvana Mangano došla preko Čente

Zrenjanin – Prve bioskopske predstave u tadašnjem Bečkereku odigrale su se krajem 19. veka. Kroz 20. su se bioskopi otvarali i gasili. Kad bi se u današnjem glavnom bioskopu pojavili gledaoci sa prve predstave u Zrenjaninu sigurno bi se razbežali na početku projekcije, isprepadani modernim zvučnim, svetlosnim i drugim efektima. Tehnologija je učinila svoje, ali se ne bi moglo reći da su prvi ljubitelji filma manje uživali od današnjih. Naprotiv.

Mlade radnice zrenjaninskog Narodnog muzeja istoričarka umetnosti Ivana Arađan i bibliotekarka Bojana Vidović došle su do ideje da se bave istorijom gradskih bioskopa i njihovim repertoarom pošto su našle kolekciju plakata kojima su reklamirani filmovi od Drugog svetskog rata pa do novijeg vremena, kad je ova zabava u gradu počela da stagnira. Odlučile su da pripreme izložbu i prilikom tog posla naišle na niz interesantnih podataka. Zaključuju da je Zrenjanin imao izuzetno bogatu bioskopsku kulturu. Postoje pisani navodi da su prve „pokretne slike” prikazane davne 1898. godine u hotelu „Roža”, samo dve godine posle prvog pojavljivanja filma u Beogradu.

Građani su u tadašnjim bioskopima imali, zapravo, priliku da vide senzaciju u vidu „pokretnih slika”, na kojima su prvi put videli daleke predele Kine, Španije, i velelepnih gradova, poput Pariza. Onda su, kažu autorke, stizale i slike s ratišta i komične scene nemih umotvorina.

Ističu da su se u gradu na Begeju sve do 1912. godine pojavljivali putujući bioskopi koji su iznajmljivali sale hotela i kafana za prikazivanje svojih predstava. Pomenute godine otvoren je prvi stalni gradski bioskop u sali pozorišta, pod nazivom „Moderni bioskop”. Gradski bioskop gasi se početkom treće decenije, a tek 1924. godine počinje da radi bioskop „Balkan”. Njegov osnivač i vlasnik bio je Milan Milovanov, koji se može smatrati utemeljivačem bioskopa kao institucije u ovom gradu i koji se zalagao za konstantni napredak, ugradnju i praćenje najnovijih tehnoloških dostignuća u ovoj oblasti. Stoga nije iznenađenje što je prvi zvučni film prikazan upravo u „Balkanu”. U posleratnom periodu, pored već postojećih bioskopa, poput „Balkana”, „Vojvodine” i „Avale”, Zrenjanin je mogao da se pohvali sa još nekoliko novih bioskopa: „Kino baštom”, „Teslom”, „Kristalom”, bioskopom u Domu omladine. Interesantno je da je svako selo u zrenjaninskoj opštini imalo salu koja je prikazivala filmove. Reč je o zadružnim domovima u kojima su projekcije filmova bile vrlo česte. Sve do pojave televizije. Na popularne bioskope podseća veliki kinoprojektor koji se danas čuva u Muzeju.

Pored toga što je Zrenjanin bio grad bioskopa, bio je nezaobilazno mesto za snimanje filmova, naročito tokom pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka, a to vreme je bilo zlatna era i za svetsku kinematografiju. U okolini Zrenjanina, valjda zbog pogodnih terena, snimljeno je na desetine filmova u američkoj, italijanskoj i srpskoj produkciji . Zahvaljujući filmu „Oluja”, koji je sniman u Čenti 1958. godine, zrenjaninskim korzoom prošetala je čuvena Silvana Mangano, a iz obližnjeg sela Aradac svratio je Džon Forsajt, nezaboravni Karington iz serije „Dinastija”. Zrenjaninci su mogli da se druže i s Bebom Lončar, Tarzanom Stivom Rivsom... Sve to ulazi u ovdašnju istoriju kinematografije.

Zrenjanin je iz veka u vek prešao s jednim bioskopom i kad su se svi ostali ugasili. Lepo je preuređena sala Komiteta gde Zrenjaninci gase žeđ za gledanjem filmova na velikom platnu. Kad se već mislilo da će njegovim gašenjem koje još traje, na žalost mnogih zaljubljenika, grad ostati bez ove vrste zabave, pojavio se velelepni tržni centar „Aviv”, u kojem se nalazi nekoliko najmodernijih bioskopskih sala. Tamo se nalaze i sedišta za parove koja zaklanjaju od pogleda sa strane ako se pretera u intimnostima. Kažu da osetiš potres, miris, ako ih ima na filmu. O svetlima i muzici da se ne govori. Ipak, mnogi žale za „Kristalom” iz radničke četvrti, gde se aplaudiralo glumcima s platna a semenke se jele do mile volje.