Kafanska istorija Leskovca

Leskovac – Tridesetih godina prošlog veka Leskovac su krasile brojne kafane, hoteli i buran meraklijski život. Ovih dana iz štampe je izašla prva od dve knjige Borivoja Lukića „Stare leskovačke kafane”, u kojoj je autor prikupio podatke o 107 kafana i hotela tog doba.

– Kafane su bile raspoređene od panađurišta, odnosno železničke stanice do bolnice i duž prilaznih puteva iz pravca Vlasotinca, Lebana, Bojnika, Vučja, Manojlovca i Bogojevca, kojima su seljaci dolazili na pijac, ali najveći broj njih se nalazio u glavnoj ulici. U to vreme Leskovac je bio jedan od retkih gradova koji je imao razvijeno zanatstvo, industriju, trgovačku mrežu i ugostiteljstvo. U četiri hotela – „Kostić”, „Solun”, „Plug” i „Pariz”– odsedali su stranci i preduzetnici koji su tu sklapali poslove, dok su gosti kafana bili seljaci iz okolnih sela koji su dolazili petkom uveče i noćili po sobama ili na podovima – kaže za „Politiku” autor Borivoje Lukić.

Sve kafane imale su velike letnje bašte, štale za smeštaj konja, velike podrume prepune bačvi rakija i vina, ali i svinjce u kojima su gajili „materijal” za potrebe kuhinje. Čak je i hotel „Kostić”, simbol tadašnjeg ugostiteljstva Srbije, imao svinjac, ali i bioskopsku i teatarsku salu, u kojoj su gostovali glumci niškog pozorišta. Bila je tu i kockarnica, u kojoj je sreću počesto okušavao i sam vlasnik Kostadin Dine Mitić. Prema predanju, Dine bi kockarske dobitke proslavljao tako što bi se Leskovcem provozao u tri fijakera – u jednom se vozio on, u drugom njegov šešir i štap, a u trećem muzički orkestar.

– Sedamnaest što kafana, što hotela bile su zapravo javne kuće. Posetioci su bili iz svih slojeva društva, od poslovnih ljudi, industrijalaca, uglednih domaćina koji su dolazili tajno kroz kapidžike, do pubertetlija koji su tu sticali prva seksualna iskustva i seljaka koji su navraćali da se zabave pošto prodaju robu na pijaci – otkriva Lukić.

U hotelu „Solun” kao sedmogodišnja devojčica svirala je Radojka i njen učitelj harmonike, kasnije suprug, Tine Živković. Godine 1933. hotel je „Pariz” posećivala ondašnja najpopularnija jugoslovenska filmska glumica Ita Rina. Kafane su bile i mesta okupljanja političkih stranaka, pa je tako omiljeno sastajalište radikala bila gostionica „Kod dva brata”, u kojoj je u više navrata boravio i Nikola Pašić.

– Iako je bilo mnogo kafana, među vlasnicima nije bilo konkurentske zavidljivosti. Nisu dozvoljavali da neko propadne u poslu, pomagali su se međusobno. Kafane su bile duša grada i sve zanatlije, pre nego što ujutru otvore radnje, svraćale bi u kafanu na kafu i na po jednu ljutu – kaže Borivoje Lukić.