Nedić i patrioti

Već duže vreme, u mnogim domaćim listovima, objavljuju se istupanja pojedinaca i organizacija povodom pokušaja rehabilitacije Milana Nedića, uz navođenje brojnih detalja i pominjanje jevrejskih stradanja u vreme Holokausta.

Ovoga puta treba istaći stav jevrejske zajednice u Srbiji da „okupatorske vlasti na čelu sa Nedićem nisu bile izvršioci pokolja nad Jevrejima ali su pomagale okupatoru u privođenju Jevreja koji su potom ubijani“.

Kada sam, u jednoj televizijskoj emisiji, čuo izjavu predstavnika Nedićeve porodice (mislim da je reč o njihovom advokatu) da nema nijednog dokumenta u kojem je navedeno da je Nedićeva vlast učestvovala u proganjanju Jevreja i pogoršanju njihovog položaja, setio sam se svedočenja pojedinih Jevreja, nekadašnjih rezervnih oficira Vojske Kraljevine Jugoslavije, koji su bili zatočeni u logoru u Osnabriku, gde su u početku imali relativno dobar tretman. Međutim, Nedić je, juna 1942. godine, pisao generalu Baderu i tražio da „srpski nacionalno zdravi oficiri” u nemačkim logorima budu razdvojeni od jevrejskih oficira i komunista kako ostali zarobljenici ne bi potpali pod njihov uticaj.

U nekoliko intervjua, istakao sam da se u ovom slučaju Nedić angažovao protiv Jevreja na svoju inicijativu a ne na traženje okupatora. Kada sam u „Politici” (19. marta) pročitao Zapisnik o saslušanju Milana Nedića („Nagrada za hvatanje partizana”), pomislio sam da ću u tekstu naći i to da su isplaćene nagrade za hapšenja Jevreja. Međutim, naišao sam na deo zapisnika koji je Nedić potpisao posle saslušanja, gde on priznaje da je intervenisao kod Nemaca protiv jevrejskih oficira u logoru u Osnabriku. Evo tog dela zapisnika:

– Da li ste vi uputili jedan akt zapovedniku Srbije Baderu u kojem ga obaveštavate da se u logoru u Osnabriku nalazi oko 340 Jevreja i izvestan broj aktivnih rezervnih oficira vojske Kraljevine Jugoslavije koji su komunistički nastrojeni a kojim ste tražili da se ti Jevreji i oficiri izdvoje od ostalih zarobljenika da bi na taj način izbegli njihov uticaj?

– Jesam, uputio sam taj akt.

– Da li je general Bader udovoljio ovom vašem traženju?

– Ja sam mu poslao akt, a da li je on nešto po tome preduzeo – ne znam.

Sumnjam da Nedić nije znao šta se potom dešavalo. Na osnovu dokumenata u Jevrejskom istorijskom muzeju u Beogradu i svedočenja o tom događaju (Sima Karaoglanović), mogu se sagledati posledice ovakvog Nedićevog zahteva: Jevreji, rezervni oficiri Vojske Kraljevine Jugoslavije, odvođeni su u druge logore okovani i u prenatrpanim stočnim vagonima, oduzete su im lične stvari, pisma i slike najbližih. Prebacivani su ka istoku rajha gde su bili primorani na duge iscrpljujuće marševe. Oni koji su preživeli do kraja rata vratili su se kućama – ali nisu zatekli članove svojih porodica koji su stradali od strane Nemaca.

Na osnovu ovoga jasno je da je Nedić bio protiv Jevreja i da zbog toga ne može biti rehabilitovan.

P. S. Milan Nedić, često pominjan kao „srpska majka”, čak je i prihvat izbeglica iz Slovenije i NDH, po dokumentima iz nemačkih izvora, činio u interesu okupatora. Ova činjenica zaslužuje posebnu pažnju i njome bi trebalo da se pozabave naši istoričari.

Počasni predsednik Saveza jevrejskih opština Srbije