Perkoviću i Mustaču doživotni zatvor

Josip Perković i Zdravko Mustač, nekadašnji funkcioneri jugoslovenske i hrvatske tajne službe, osuđeni su u Visokom zemaljskom sudu u Minhenu na doživotni zatvor, zbog pomaganja u ubistvu hrvatskog emigranta Stjepana Đurekovića, bivšeg direktora INA, u Nemačkoj 1983. godine.

Motiv za likvidaciju Đurekovića, kako je obrazložio predsedavajući sudija Manfred Dauster, bila je njegova upletenost u malverzacije u fabrici nafte i teret koji je za tadašnje hrvatsko rukovodstvo predstavljala istraga o milionskim proneverama.

„Presudu temeljimo na činjenici da je Mustač u to vreme, bio šef hrvatskog ogranka državne bezbednosti, dok je Perković bio na funkciji čelnika odseka za emigraciju. Glavni motiv bio je ubiti jednog separatistu i kritičara režima. Mustač je krajem 1982. ili početkom 1983. ovlastio Perkovića da započne s pripremama za likvidaciju Đurekovića”, rekao je Dauster, zaključujući da je reč o ubistvu iz niskih pobuda. On je odbacio tvrdnje obrane da je za likvidaciju Đurekovića bila zadužena savezna služba državne bezbednosti, poznatija kao Udba.

Sud je, kako su preneli hrvatski mediji, prihvatio optužnicu, po kojoj je Perković zasad nepoznatim osobama predao ključ garaže u blizini Minhena u kojoj je Đureković ubijen. Uz pomoć tog ključa, najmanje dvojica ubica ušla su u garažu koja je korišćena kao štamparija, gde su sačekali žrtvu.

Tužilaštvo je tvrdilo da je optuženi Perković direktno učestvovao u organizaciji ubistva, navodeći kao motiv uklanjanje Đurekovića kao svedoka finansijskih malverzacija u državnoj naftnoj kompaniji INA, u šta je bio upleten Vanja Špiljak, sin tadašnjeg visokopozicioniranog jugoslovenskog političara Mike Špiljka. Za obojicu su zatražene najstrože kazne doživotnog zatvora.

Odbrana je pokušala da pobije taj motiv, dokazujući da je Đureković ubijen jer je, kao agent nemačke obaveštajne službe BND, Nemcima odavao vojne tajne u vezi sa zalihama nafte bivše Jugoslovenske narodne armije, pa je ubistvo organizovala vojna Kontraobaveštajna služba u saradnji sa saveznom službom bezbednosti.

„Mi smo uvereni u to da u KOS-u nisu postojali motivi za likvidaciju Đurekovića. KOS, prema našem uverenju, nije bio upleten ni u jedno ubistvo u emigraciji”, rekao je Dauster.

On je dodao da je do ovog procesa pred sudom u Minhenu došlo samo zato jer postupka pre toga nije bilo u Hrvatskoj. „Ne postavljamo pitanje zašto je to tako. Nadamo se da će u zemljama koje su nastale posle raspada Jugoslavije doći do suočavanja sa ovim istorijskim razdobljem. Budući naraštaji će doneti svoj sud o tome zašto se proces sučeljavanja s tom stranom istorije još nije dogodio”, zaključio je sudija.

Hrvatska je dobila evropski nalog za izručenje Perkovića i Mustača samo dan pošto je postala članica EU. Tadašnja vlada Zorana Milanovića odbijala je da ih izruči, pa je to postalo kamen spoticanja u odnosima Hrvatske i Nemačke.

Hrvatska je zatim upozorena iz Evropske komisije da će snositi posledice ukoliko Perković i Mustač ne budu izručeni, a posebno zbog donošenja zakona, nazvanog „leks Perković” koji, prema tumačenju EK, nije bio u skladu sa evropskim propisima. Od Hrvatske je traženo da izmeni taj zakon i time je omogućeno izručenje dvojice nekadašnjih funkcionera jugoslovenske tajne službe početkom 2014. godine.

Suđenje je trajalo gotovo dve godine. Pratili su ga protesti kojima su pripadnici hrvatske zajednice tražili procesuiranje ubistava hrvatskih emigranata koje su izvele jugoslovenske tajne službe. Proces se odužio zbog velike količine dokumenata koji su tokom suđenja pristizali iz Hrvatskog državnog arhiva, ali i zbog čestog neodazivanja svedoka i mnogobrojnih saslušavanja putem video-linka.

Dauster je odbacio tvrdnje obrane da nije imala uvid u spise koji se odnose na delatnost BND.

Sudija je pohvalio saradnju hrvatskih vlasti oko zahteva za dostavljanje spisa, rekavši da je tamošnje pravosuđe moglo da pošalje samo ono što je imalo jer je, posle raspada Jugoslavije, mnogo dokumenata uništeno, a neki se nalaze u privatnim arhivama. On je međutim kritikovao saradnju sa srpskim i crnogorskim vlastima, kao i potpuni izostanak bilo kakve pomoći od vlasti u BiH.

Na kraju višesatnog izricanja presude, u sudnici se, kako prenose hrvatski mediji, začuo povik: „Za dom spremni”.

Perkovićev branilac Ante Nobilo najavio je žalbu na presudu. On je dodao da je njegov klijent u zatvoru imao tretman kao da je šef Al Kaide, iako ima 71 godinu.

Reakcije

Zoran Milanović, lider Socijaldemokratske partije Hrvatske šokiran je presudom i kaže da mu je žao što o tome nije odlučivao hrvatsko pravosuđe.

„Ako je to istina, ti ljudi su dobili najblažu moguću kaznu”, kazao je Milanović.

Reč je, dodao je, o ljudima koji su Franji Tuđmanu nabavljali pasoš, koji su uživali njegovo poverenje, Gojka Šuška, Tomislava Karamarka, svih članova HDZ-a koji su bili među osnivačima te stranke da bi na kraju bili prokazani kao „udbaški egzekutori”.

Advokati Đurekovićeve supruge Gisele saopštili su da je ona posle 33 godine saznala istinu. „Nakon 33 godine Gisela Đureković je saznala istinu”, kazao je advokat Siniša Pavlović, dok je njegov kolega Veljko Miljević rekao da po pravilu kazna počinje da se izdržava u državi gde je presuda doneta, ali da je moguće zatražiti transfer osuđenih u zemlju čiji su državljani.

Istoričar Hrvoje Klasić je konstatovao da je Đureković bio partizan i član partije, koji se penjao u svojoj karijeri i završio na visokoj poziciji u INA, ali da je odlučio da ode iz nerazjašnjenih razloga, iako nije bio optužen ni za kakav kriminal.

„Njegovo bekstvo je sve iznenadilo, a onda i njegovo povezivanje s hrvatskom emigracijom, kao i štampanje knjiga za koje nije jasno da li ih je on pisao. Cilj im je bio da ukažu na loše stanje u Jugoslaviji, karakter elite kojoj je pripadao više od 30 godina”, kazao je Klasić.