Ideološko naoružavanje Hrvatske

Hrvatski mislioci i političari još od 1848. godine Srbiju vide kao nekakvu konkurenciju hrvatskim geostrateškim ciljevima i idealima. U geopolitičkom kodu Hrvatske sadržana je gordost i isključivost prema Srbiji. U politici, inače, ako nemate neprijatelja, nemate razloga da ne postojite. Bez neprijatelja politički autoritet će se odmah osporiti. Srbi imaju status neophodnosti u razvoju hrvatske svesti. Od Ante Starčevića i njegovih „pravaša” preko pionira hrvatske geopolitike Ive Pilara, pa sve do Franje Tuđmana, granitno se razvila misao da je tešnja saradnja sa Srbima pogibeljna za Hrvatsku.

Današnji geopolitički košmar između Zapada i Rusije otkriva nam koliko su suprotstavljene politike sa srpske i hrvatske strane. Tehnički premijer Srbije je u maju, u trenucima formiranja nove vlade Srbije, prisustvovao nenajavljenom sastanku u Moskvi sa predsednikom Putinom. Sa druge strane, predsednica Hrvatske Kolinda Grabar Kitarović je još prošlog septembra na 70. zasedanju Generalne skupštine Ujedinjenih nacija generisala jadransko-baltičko-crnomorsku inicijativu kao novi okvir za jačanje istočnog krila NATO. Na samitu u Varšavi prošlog meseca predsednica Hrvatske je posebno istakla svoju zabrinutost zbog jačanja uticaja Rusije na Balkanu. Začarana spirala nepoverenja uvećala se, najpre, hrvatskom pričom o nabavljanju balističkih raketa, potom i nedavnom američkom isporukom ofanzivnih helikoptera „kajova”.

Hrvatska se pored toga i ideološki naoružava. Nedavnu proslavu „Oluje” bivši hrvatski predsednik Ivo Josipović je komentarišući opisao kao da je „iz godine u godinu, na kninskoj proslavi sve više ekstremizma i ustašofilije”. Hrvatski intelektualac Slavko Goldštajn, poznat javnosti po svojoj kritičkoj žaoki, oštro tvrdi da se podiže „val proustaškog revizionizma” i zapljuskuje velike delove hrvatskog naroda. Šta više, ministar kulture, istoričar Zlatko Hasanbegović, dovoljno je sporna politička figura zbog dovođenja u vezu sa ustaštvom da je zainteresovao popularni američki magazin „Forin polisi” da oceni – „od ulaska u kabinet on nije gubio vreme na vraćanje izražaja nacionalističkoj kulturi”.

Desno skretanje Hrvatske je postalo više nego očigledno nakon njegovog zvaničnog hvaljenja proustaškog filma o Jasenovcu, autora Jakova Sedlara, koji se, između ostalog, prikazivao i na školskoj nastavi veronauke u pojedinim školama. Nemački list „Špigel” je opisao Hasanbegovićevo prisustvo u vladi kao „primer jedne nacional-konzervativne prekretnica u Hrvatskoj”.

Međutim, prikriveno društveno prikazivanje NDH i ustaštva deluje u sadašnjem geopolitičkom vrtlogu kriza kao savremeni narativ koji oblikuje odgovore na nove političke izazove. Zbog svoje geostrateške oznake ustaški NDH je svojim „državotvornim nacrtom postao istinski baštinik hrvatskog povijesnog državnopravnog ideala i misli”, kaže hrvatski mislilac Petar Vučić, ponajviše zbog ostvarene skladnosti sa stajalištem geopolitičkog jedinstva između Hrvatske i Zapada.

„Odlučili smo da pošaljemo grupu vojnika koji će sarađivati sa nemačkom vojskom i koji će biti stacionirani u Litvaniji”, izjava je predsednice Grabar Kitarović na NATO samitu u Varšavi prošlog meseca koja dolikuje istorijskom kontinuitetu i jedinstvu. Ona je, povrh svega, istakla i svoju brigu zbog planiranih zajedničkih vojnih vežbi „Slovensko bratstvo” između Rusije i Srbije u oktobru. „Tiho” društveno oživljavanje ustaštva kao da istorijski opravdava hrvatsko angažovanje u istočnoj NATO politici i legitimiše izbor opcija u savremenoj političkoj igri na šahovskoj tabli. Sadašnji trend popularizacije ustaških elemenata nije ništa više nego refleksija postojanosti realnog geopolitičkog nesporazuma između Hrvatske i Srbije sa jedne, NATO i Rusije sa druge strane.

U percepciji novih svetskih situacija istorija najbolje snabdeva politiku i društvo emocionalnim i kognitivnim rezervoarom. Kako se političke situacije menjaju, istorijski periodi i figure se dovlače na društveno pozorje da bi se pokrenule igre simbolima i značenjima, poput pitanja kanonizacije Alojzija Stepinca, nedavne rehabilitacije Branimira Glavaša i skorog podizanja spomenika proustaškom emigrantu Miru Barešiću. Takvom atavizmu u Hrvatskoj naročito su pogodovala i kretanja duha nacionalizma u baltičkim i centralnoevropskim zemljama sa kojima se zemlja strateški ujedinjuje. Hrvatska se od ulaska u EU polako otkida od Zapadnog Balkana kao politički izmišljenog regiona inžinjeringom EU iz 1999. godine, u koji se još uvek svrstava Srbija, pripajajući se strateškoj vertikali baltičkih i crnomorskih zemalja kao novoj geopolitičkoj protivteži Rusiji.

Ipak, nasilje koje se vezuje, najpre za NDH, potom i za način stvaranja Republike Hrvatske, psihološki omogućava da postoji fertilno tlo za rast ideoloških razlika između Srbije i Hrvatske koje se u poslednje vreme otrovano povećavaju. Ali neuspešna komunikacija između dve komšijske zemlje je ta koja omogućava, pre svega, da se istorija olako zloupotrebljava uvođenjem u političko polje, kako bi se nadasve uticalo na ljudske duše.

Doktorand na FPN