Dvoboj rukopisa i računara

Ovčar Banja – U radu ovogodišnje, treće kaligrafsko-ikonopisačke radionice, od 7. do 14. avgusta u Ovčar Banji, učestvovalo je 14 studenata umetničkih akademija i đaka srednjih umetničkih škola iz Čačka, Kragujevca, Gornjeg Milanovca i Beograda. Slikarski skup, kao i prva dva leta, vodili su Ana Bogićević, nastavnik iz Čačka, i profesor dr Lazar Dimitrijević, šef katedre za grafički dizajn na Filološko-umetničkom fakultetu Univerziteta u Kragujevcu.

– Ovim putem obnavljamo delatnosti koje su pre pet ili šest stoleća bile veoma razvijene upravo na ovom prostoru, u manastirima klisure između Ovčara i Kablara. I pružamo priliku darovitim akademcima da iskažu znanje iz ovih oblasti. Dela nastala u radionicama kataloški se obrađuju i čuvaju u Narodnom muzeju u Međuopštinskom istorijskom arhivu u Čačku, a u okviru pesničke manifestacije „Disovo proleće” i sajma turizma u našem gradu izlažu se i čine značajni deo sadržaja – kaže za „Politiku” Božidar Plazinić, slikar iz Čačka, autor radionice i osnivač čačanskog Centra za vizuelna istraživanja „Krug”.

Umetnik dalje navodi:

– Ikonopisanje je dugo bilo u zapećku našeg društva, ali se novijih godina vraća u javnost kao vredan umetnički zanat. Nažalost, često na pogrešan način jer se stvaraju, i u zanatskom i u duhovnom pogledu, svetačke slike koje uopšte ne vrede. A povratak kaligrafije posebno je značajan u doba nadmoći elektronskih glasila i digitalne tehnologije.

Radionica u Ovčar Banji deo je turističke ponude i sadržajem doprinosi bogatstvu ove doline srpske duhovnosti. I ovogodišnje teme za lepo pismo bile su poezija dobitnika nagrade „Disovog proleća” (što ide po hronološkom redosledu gosta priredbe), duhovne poruke, kao i pisanje ikona, po klasičnom kanonskom i tehnološkom postupku. Sve je deo programa Turističke organizacije Čačka i Letnjih dana kulture u gradu, uz saradnju čačanskih ustanova, Narodnog muzeja, Međuopštinskog istorijskog arhiva i Gradske biblioteke „Vladislav Petković Dis”.

Ponos manastirskih riznica je Karansko jevanđelje, rukopisna knjiga nastala 1608. godine. Ova sveta čitanka čuva se u klisuri obmotana lanenom krpom i papirom, a istoričari tvrde da je jedinstven primer uticaja islamske umetnosti u ukrašavanju rukopisa na našem području. Ovu je sačinio sin protopopa Raleta, po imenu Vuk, koji je i potpisan, ali su na izradi knjige poslovala dvojica. Drugi je bio svetovni majstor, po svoj prilici musliman.

Karansko jevanđelje bogato je ukrašeno portretima jevanđelista, jarkost boja očuvana je kao da je knjiga juče izašla iz štamparije, samo što se po marginama vide tragovi sveća kapalica i ljudskih prstiju.

O ispisanom i, šta se može, nestalom blagu iz srpske Svete Gore oko Ovčar Banje, svedoči i jedan rad Dragomira S. Popovića, negdašnjeg direktora čačanske Gimnazije, objavljen 1976. godine pod nazivom „Prepisivačka delatnost ovčarsko-kablarskih manastira”. Istraživač je zabeležio da je samo u manastiru Blagoveštenje, prema pouzdanim tragovima, od 1372. ispisano 12 knjiga. U Jovanju su, takođe van svake sumnje, kaluđeri od 1563. do 1774. napisali i iluminisali devet knjiga, a u Nikolju čak 17 crkvenih dela, i to sve između 1534. i 1711. godine. U Preobraženju su (1579. i kasnije) nastale četiri knjige, dok je u Vaznesenju 1570. godine prepisano jedno četvorojevanđelje. Samo nekoliko rukopisa se čuva u manastirskim riznicama u klisuri, a za ostale se ne zna gde su.

„Jedan deo vremenom je upropašćen a drugi je završio po inostranim bibliotekama, ili privatnim zbirkama. Gerhard Birkfelner kaže da je Bečka biblioteka otkupila od 1856. do 1858. od Vuka Karadžića 46 rukopisa, od kojih su 28 iz Srbije. Nećemo pogrešiti ako pretpostavimo da bar deo tih rukopisa potiče iz ovčarsko-kablarskih manastira, kao što je slučaj sa Blagoveštenjskim jevanđeljem. Tome treba dodati da je od Vukove ćerke kupljeno 18 rukopisa, a još 57 verovatno od Vuka. A Vuk, kako kaže Birkfelner, nije prodavao rukopise samo Beču, već i Berlinu, a naročito Rusiji”, navodi Dragomir Popović u svom radu.