Crnogorski slučaj

S najmanjom bivšom jugoslovenskom republikom – Crnom Gorom, proces kreiranja novog nacionalnog identiteta još je komplikovaniji.

Pre svega, jer su tvorci novokomponovanog identiteta pobrkali procese osvajanja državnog suvereniteta (odvajanjem od Srbije, sa 55,54 odsto glasova na referendumu od 21. maja 2006), što im niko ne osporava, s procesima izmišljanja novog nacionalnog identiteta.

Već na početku elaboracije novog nacionalnog identiteta susreli su se sa skoro nepremostivom teškoćom – reperni stubovi tzv. crnogorskog identiteta: kralj Nikola Petrović, veliki pesnik Petar Petrović Njegoš, serdar Janko Vukotić i mnogi drugi velikani crnogorske istorije su se izjašnjavali kao Srbi i borili su se za odbranu srpstva i srpsko dostojanstvo.

Drugi problem je, što su mnogi kritičari tog izmišljanja identiteta, o Crnoj Gori ili Montenegru govorili kao o geografskom pojmu – istoimenom planinskom masivu, a ne o zasebnom nacionu.

Treći problem je, što se od građana novostvorene države sa 620.029 stanovnika, na politički i marketinški isforsiranom popisu 2011. godine njih 44,69 odsto izjasnilo kao Crnogorci, a 29,02 odsto kao Srbi. Dakle, čak i ako je to objektivan podatak, mora se govoriti o dva ravnopravna nacionalna identiteta u Crnoj Gori, crnogorskom i srpskom, koje treba uvažavati.

Kako to prevazići? Najbolje prema oprobanom receptu koji su koristili drugi u procesu fabrikovanja identiteta: odvajanjem crnogorske od srpske crkve, proglašavanjem dojučerašnjeg srpskog za crnogorski jezik, s novim rečnikom i jezičkim inovacijama, zatim obračunavanjem sa svima koji unutar države ne priznaju novi identitet i kvarenjem odnosa sa dojučerašnjom braćom iz zajedničke države SCG. Da li to daje rezultate? Ne baš, ali kreatori novog identiteta i njihovi politički sponzori smatraju da će na dugu stazu to dati pozitivan rezultat.

Pogotovo ako u međuvremenu uđu u NATO i dobiju dragoceni kišobran protiv svakog mogućeg preokreta. A cena, po njima, i nije tako velika:

Priznati nezavisnu državu Kosovo. Tako je, uz osudu građana obe republike, Vlada Crne Gore na svojoj sednici od 9. oktobra 2008. priznala samoproglašenu Republiku Kosovo. Time je pogazila istorijsku istinu da je Kosovo i Metohija kolevka srpske duhovnosti i državnosti.

Pokvariti tradicionalne veze i prijateljstvo sa Rusijom. Da podsetim: Crna Gora je, odmah po objavi rata Rusije Japanu 10. februara 1904. za prevlast nad Mandžurijom i Korejom, takođe objavila rat Japanu. Poslala je odred vojnika pod komandom Jovana Lipovca. Rusija je, kao što je poznato, izgubila rat i, uz pomoć američkog predsednika Teodora Ruzvelta (koji je za to dobio Nobelovu nagradu za mir) potpisala kapitulantsko primirje u Portsmutu 5. septembra 1905, ali je zaboravljena objava rata C. Gore okončana tek 21. juna 2006, tako što je Japan priznao C. Goru kao nezavisnu državu. Toliko o tradicionalnom crnogorsko-ruskom prijateljstvu.

Zadržati kritičku distancu prema Srbiji. Što se tiče crnogorsko-srpskog bratstva proklamovanog od kralja Nikole Petrovića i Petra Petrovića Njegoša, kao i od velikih crnogorskih junaka, situacija je još čudnija za strane i domaće posmatrače i istoričare.

Na primer, na godišnjicu herojskog zaustavljanja 20.000 austrougarskih vojnika, pod komandom Vilhelma fon Rajnera i Franca Konrada fon Hecendorfa, od strane 6.500 Crnogoraca serdara Janka Vukotića i Krsta Popovića u slavnoj Mojkovačkoj bici, koja je zaštitila srpsku vojsku u povlačenju ka Albaniji, ta bitka je politički ocenjena s najvišeg nivoa kao istorijska greška. Ovo predstavlja drastičan primer silovanja i revizije istorije za dnevnopolitičke ciljeve, koji je ozlojedio narod u Srbiji, ali i u Crnoj Gori. Da li to znači da treba rušiti spomenik velikom junaku serdaru Janku i odreći se svega srpskog u istoriji crnogorskog naroda? Gde vodi ova paranoična trka za nasilnim odvajanjem od vekovima sticanog srpskog identiteta dobrog dela crnogorskog naroda?

Proglašavanje novog crnogorskog jezika i, na temelju toga, menjanje udžbenika, jezika i pravopisa, školskih i fakultetskih nastavnih programa, izmišljanje novih glasova i reči, izazvalo je konsternaciju profesora, akademika, pesnika i romanopisaca.

Da li to znači da se treba odreći vekovima sticanog kulturnog nasleđa i remek-dela srpske kulture u Crnoj Gori, kakva su Njegošev „Gorski vijenac” i „Luča Mikrokozma” i mnogobrojna druga dela, samo zato što su pisana na srpskom jeziku? Time bi, na brutalan način, neki od najvećih dometa književnosti na srpskom jeziku bili „pretočeni“ u novokomponovanu crnogorsku književnost. Kako, dakle, sada fabrikovati književnu podlogu crnogorskog nacionalnog identiteta, kada su najveći njegovi izdanci sebe smatrali Srbima? Skoro nemoguća misija.

Profesor univerziteta