Papin uskršnji šamar Jevrejima

Papa Benedikt XVI obreo se juče – upravo na Veliki petak po gregorijanskom kalendaru – u žiži kritike zbog podsticanja rasne i verski motivisane netrpeljivosti među rimokatoličkim hrišćanima i pobornicima mojsijevske vere.

Uz blagoslov poglavara Rimokatoličke crkve, u jučerašnjim obredima posvećenim velikom hrišćanskom prazniku, ponovo su čitane molitve „po starom običaju” (Usus antiquor). Molilo se za duhovno spasenje, odnosno za preobraženje mojsijevskih vernika – za njihovo pokrštenje u hrišćane.

Stari ritus – na snazi između Trijentinskog koncila 1570. i 1962. godine – doživeo je u drugoj polovini minulog stoleća nekoliko modifikacija, kojima je umesto nametanja religijskog opredeljenja podsticana suzdržanost i tolerancija prema pripadnicima drugih vera ili crkava. Najdalje je otišao papin prethodnik u Vatikanu papa Pavle VI, uvodeći 1970. godine kompromisno molitveno rešenje kojim se iskazuje poštovanje prema narodu Izraela: „...Koje si kao prve odabrao među tvoje... da se približe ispunjenju Božje volje.”

Vraćanje starim postulatima – jasno formulisanom opredeljenju da se mojsijevski vernici preobraze u hrišćane – podstaklo je burne reakcije, kako među Jevrejima, tako i među laicima i velikodostojnicima Rimokatoličke crkve. Posebno žestoke su bile reakcije u Nemačkoj, otadžbini pape Benedikta, odnosno Josifa Alojza Racingera. Predsedavajući Centralnog saveta Jevreja u Nemačkoj Šarlote Knobloh ukazala je „na opasnost koja se krije iza prividno naivne brige Rimokatoličke crkve za duhovno spasenje mojsijevskih vernika”. Uputila je zahtev Vatikanu da preispita svoju odluku o „ponovnom ustoličenju antijevrejskih molitava”.

Neočekivanu, delom iznenađujuće žustru, podršku gospođa Knobloh dobila je od rimokatoličkih velikodostojnika i teologa. Tako je potpredsednik Biskupske konferencije Nemačke biskup Hajnrih Musinghof iz Ahena istakao da je vrlo uznemiren i nesrećan zbog papine odluke. Vodeći nemački rimokatolički teolog Hanspeter Hajnc odabrao je oštriju formulaciju.

Među kritičarima i analitičarima koji se neutralno odnose prema nadmetanju verskih zajednica za primat, odnosno za „pravo na jedinu istinu”, podstaknuto je razmišljanje druge vrste: „Šta je navelo Vatikan da vrati žrvanj religije na vode verske netrpeljivosti – upravo na jučerašnji dan?” Juče su, podsećanja radi, širom sveta obeležena dva datuma iz strašne prošlosti. Dan protiv rasizma posvećen je sećanju na masakr u južnoafričkom Šarpvilu 21. marta 1966. godine. U Nemačkoj je pod motom „Nikada se više ne dogodilo” obeležena godišnjica osnivanja prvog koncentracionog logora u gradu Dahau kraj Minhena, u rodnoj Bavarskoj pape Benedikta XVI.