Drugi život Petra Stojanovića

Na gotovo zaboravljenog Srbina rođenog u Austrougarskoj, i Bečliju koji se nakon studija vratio u Srbiju, podsetila nas je Beogradska filharmonija izvođenjem najuspelijeg Stojanovićevog ostvarenja, Drugog violinskog koncerta, sto godina nakon premijere, koji je izveo čuveni violinista Jan Kubelik 1916. u Pragu.

Ovo delo više od 50 godina nije bilo izvođeno jer je notni materijal bio u veoma lošem stanju, ali je zahvaljujući kompozitoru Mirjani Živković delo rekonstruisano i izvedeno povodom šest decenija od smrti i 140 godina od kompozitorovog rođenja.

Rođen u Budimu, gde je odrastao i započeo studije violine na konzervatorijumu kod profesora Hubaja, Petar Stojanović je prešao u Beč i diplomirao na Bečkom konzervatorijumu i to na tri odseka: violina, opšta kompozicija i scensko-operska kompozicija. Bio je profesor na Novom bečkom konzervatorijumu, aktivni muzičar i dirigent. Autor je oko 140 dela koja su izvođena u Pragu, Beču i Budimpešti. Veliki broj tih nota je sačuvan i nalazi se na FMU, jedan deo je u Narodnoj biblioteci, a manji deo izdat je za vreme života u Beču, kao što je opera „Tigar”, u izdanju Doblingera.

U Beogradu se Stojanović nastanio 1925. godine. O tome govori Nataša Špaček, profesor klavira u MŠ „Mokranjac”, koja u klavirskom kvintetu „Altro senso” izvodi muziku ovog autora.

‒ Kao muzičar međunarodnog renomea, Stojanović je ovde izuzetno dočekan. Miloje Milojević je pisao božanstvene kritike povodom njegovih dela, koja se oslanjaju na pozni romantizam, na nasleđe Bramsove i Malerove tradicije. Međutim, u Srbiji toga doba aktuelna je tzv. nacionalna muzička škola, a Stojanović je imao malo kompozicija u koja je utkivao nacionalne motive, tako da je je ipak štrčao. Milojević, koji ga je do juče hvalio, počeo je da govori da loše radi i da treba da se vrati u Beč. Nije se uklapao u tadašnji milje i nije bio član partije, možda i taj podatak ima značaja. Možemo samo da zamislimo kako je savremenicima zvučao njegov Koncert za kontrabas i orkestar ili Koncert za alt saksofon i orkestar – ističe Nataša Špaček.

Stojanović u Srbiji nastupa kao solista i kamerni muzičar širom zemlje, postaje nastavnik i direktor muzičke škole „Stanković” i jedan od osnivača Muzičke akademije u Beogradu (1937). Bio je koncertmajstor Beogradske opere i član Beogradske filharmonije. Napisao je muziku za film „Dečje jasle”, muziku za pozorišni komad „Koriolan”. Simfonijske poeme „Smrt heroja”, „Sava – reka Jugoslovena”, „Naša Vltava”. Pre dolaska u Beograd, njegova komična opera „Tigar” izvedena je u Budimu 1905, u Beču je 1921. bila premijera operete „Vojvoda od Rajhštata”, dok je opereta „Devojka na mansardi” u Beču tog doba izvođena i do 200 puta godišnje. Pisao je muziku za balete „Mirjana” i „Devet čiraka”, a njegove instrukcije „Škole violine” i danas se koriste u muzičkim školama.

Kao što je imao bečku i beogradsku karijeru, Stojanović je imao bečki i beogradski brak. U Beču se oženio Henrijetom Vilčinskom, sa kojom je imao ćerku Veru i sina Aleksandra, koji je preminuo kao dvadesetogodišnjak. Verina ćerka Elizabet Zastiera živi u Beču, i ima dva sina Maksimilijana i Aleksandera, a Verin sin Peter je u Minhenu.

Posle razvoda, Petar se ženi Ljubicom Petrović, sa kojom nije imao potomstvo. Ni Ljubičina rođena sestra Radmila nije imala dece, pa je sestričina Radmilinog muža, Gordana Marjanović, koja je klavirski saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, zavedena u SOKOJ-u kao jedini nosilac autorskih prava za delo Petra Stojanovića.

Unuka Petra Stojanovića, hemičar u penziji Stanka Jovanović živi u Portlandu i priseća se jednog od najvećih srpskih kompozitora.

‒ On je bio ujak moga oca Miloša Dimitrijevića. Živeli smo u Zemunu gde nam je dolazio iz Beograda naročito za praznike, a i na muzičke sastanke koje je moja baka održavala u našoj kući. Za mene je posebno značajan događaj bio kada sam 1952. bila na koncertu u sali Kolarca povodom 75. godišnjice njegovog života – kaže Stanka Jovanović, koja je napisala nekoliko knjiga o porodici, kao i „Moj život od Jugoslavije do Amerike” i „Dragoljub K. Jovanović – život jednog fizičara”, objavljene u Srbiji.

Ime njenog pretka Petra Stojanovića nosi jedna muzička škola na Ubu, a jedna privatna izdavačka kuća „Ivanković” iz Niša objavila je zbirku Stojanovićevih komada za violinu i klavir. Muzikološko društvo Srbije u decembru priprema izložbu i skup „Na marginama muzikološkog kanona”, gde će biti reči i o Stojanoviću, a Nataša Špaček na jesen sprema koncerte njegove muzike na Kolarcu i u Kragujevcu.

‒ Za Biničkog i Miloja Milojevića svi znaju, a Stojanoviću, umetniku evropskog kalibra, koji je napravio proboj na međunarodnu scenu, malo ko zna i ime. Našla sam budimpeštansku i dve bečke adrese na kojoj je stanovao i bilo bi dobro da se na ta zdanja ugravira pločica da je tu nekada živeo veliki srpski kompozitor ‒ kaže Nataša Špaček.