Utvrđeni gradovi na prigodnim markama

Zamkovi, dvorci, tvrđave i utvrđeni gradovi interesantan su motiv za poštansku marku. Upravo to je bila tema ovogodišnjeg prigodnog izdanja „Evropa – tvrđave”. Kako smo objavili, mesto na markama zauzeli su utvrđeni grad Maglič i Smederevo. Autor likovnog rešenja je Marina Kalezić, kreator maraka „Pošte Srbije”.

Iako se čini da su zamkovi i tvrđave čest motiv na našim markama, u periodu od Drugog svetskog rata do danas oni su se kao motiv pojavljivali uglavnom u okviru redovnih izdanja poštanskih maraka sa turističkim motivima. Tako su na redovnim markama iz sredine 20. veka prikazivani Bled, Kotor, Dubrovnik, Kalemegdan...

Prvo pojavljivanje jednog utvrđenog grada na našim prigodnim markama bilo je, prema dostupnim podacima, 1967, u okviru izdanja „Međunarodna godina turizma”. U setu od šest maraka, na marki nominale 1,20 tadašnjih dinara našla se, kao motiv, kapija gradske tvrđave u Nišu. Likovna obrada je bilo delo Bojane Spremo i Andre Milenkovića. Izdanje je štampano u Zavodu za izradu novčanica (ZIN) u Beogradu, tehnikom linijske duboke štampe, a marku sa motivom Niša rezao je T. Krnjajić. U izdanju iz 1968, „100 godina Narodnog pozorišta”, kao motiv pojavljuje se stara zgrada Narodnog pozorišta u Beogradu i siluete Kalemegdanske tvrđave. Prema nacrtu Andre Milenkovića, marku je rezao V. Cvetković, a štampana je linijskom dubokom štampom u ZIN-u.

Prva „prava” marka sa tvrđavom je ona iz 1978, objavljena 3. maja, u okviru izdanja „Evropa – CEPT” sa temom „Spomenici”. Na marki vrednosti četiri i po dinara, autor A. Milenković prikazao je Golubac, srednjovekovni grad na Dunavu. Marka je štampana tehnikom višebojne heliogravure u švajcarskom Kurvoazijeu.

Tematsko izdanje „Stare tvrđave” od šest maraka, objavljeno je 1993, a autor likovnog rešenja Radomir Bojanić prikazao je utvrđene gradove sa teritorije tadašnje SR Jugoslavije – Sutorinu, Medun i Bar u Crnoj Gori, odnosno Beograd, Petrovaradin i Golubac u Srbiji. Sledeće pojavljivanje utvrđenog grada na prigodnoj marki sačekalo je državnu zajednicu Srbija i Crna Gora u kojoj je 2003. objavljen prigodan blok povodom filatelističke izložbe „Srbijafila 13”. Na prvoj marki u bloku, nominale 32 dinara, prikazan je stari crtež Kalemegdanske tvrđave. Naredne, 2004. godine, objavljena je prigodna marka „25 godina od uvrštenja Kotora u UNESKO baštinu” na kojoj je kao motiv prikazana Kotorska tvrđava. Likovno rešenje za ovu marku dala je Nadežda Skočajić, a štampana je višebojnim ofsetom u novosadskom „Forumu”. U još jednom izdanju državne zajednice SCG utvrđeni gradovi zauzimaju značajno mesto. Reč je o emisiji od četiri marke, „150 godina Dunavske komisije”. Na tri od četiri marke ovog izdanja, koje za temu ima Dunav, kao motiv se, uz reku, pojavljuju i Petrovaradinska, Smederevska i Kalemegdanska tvrđava.

Republika Srbija objavila je 2007. prigodan blok od dve marke povodom filatelističke manifestacije „Srbijafila 14”. Na marki nominale 20 dinara, u bloku, motiv je freska despota Stefana Lazarevića iz manastira Manasija sa grbom despota, dok je na marki nominale 46 dinara prikazan nacrt izgleda dvora despota Stefana na Kalemegdanu i despotov pečat sa povelje. Autor likovnog rešenja za ovaj blok bila je Marina Kalezić, a štampano je u štampariji „Forum” u Novom Sadu. Iste godine, u okviru zajedničkog izdanja Srbije i Rumunije „Dunavske luke i brodovi”, na marki nominale 20 dinara, čiji je autor Marina Kalezić, u pejzažu Dunava svoje mesto našla je i tvrđava Petrovaradin.

Prošle godine, kao motiv na marki nominale 70 dinara u okviru izdanja „Dan marke” našlo se prvo izdanje „Evropa CEPT” iz 1978, sa temom „Spomenici – Golubac, srednjovekovni grad na Dunavu”. Grafička obrada izdanja iz 2016. delo je Jakše Vlahovića, a štampano je tehnikom višebojnog ofseta u ZIN-u u Beogradu.