Istorija Srbije u objektivu

Dvorska soba Obrenovića (Fotografija M. Jovanovića)

„Posle izučavanja fotografskog zanata u očevom ateljeu, školovanja u Austriji, Nemačkoj i Francuskoj, Jovanović je stigao u Beograd krajem 1886. ili početkom 1887. godine. Oženio se Darinkom Hadži Kostić. Zanimljivo je da mu je venčani kum bio Branislav Nušić”, navodi Maša Miloradović, načelnik Odeljenja posebnih fondova u Narodnoj biblioteci Srbije.

Prvi atelje imao je na Pozorišnom trgu, današnjem Trgu republike, a zatim na Obilićevom vencu. Konačno, kao već istaknuti majstor svoga zanata, podigao je prvi namenski građen fotografski atelje u Beogradu, u Ulici kralja Milana.

„Atelje je bio karakterističan po staklenoj krovnoj konstrukciji. Na istom placu, nekoliko godina kasnije, podignut je bioskop, nama poznat kao ’Zvezda’. Jovanovićev atelje imao je i učenike, među kojima je bio i Rista Marjanović, verovatno najpoznatiji srpski ratni foto-reporter”, navodi Miloradovićeva.

Iz prvog razdoblja, od 1887, kada je osnovan atelje u Beogradu, do 1893. u zbirci NBS se nalazi petnaest njegovih portreta, među kojima i Branislava Nušića. Datirani su uglavnom prema poleđini ili natpisu na aversnoj strani.

„Gotovo svi portreti su u ferlauf tehnici, gde pozadina prelazi od tamnijih ka svetlijim tonovima prema rubovima fotografije”, objašnjava naša sagovornica.

Drugi period rada Milana Jovanovića počinje 1893. godine, kada ovenčan ordenjem Takovskog krsta, Svetog Save i drugima, dobija i titulu dvorskog fotografa kraljevskog dvora Obrenovića. Na poleđinama njegovih fotografija od tada se pojavljuje kraljevski grb dinastije Obrenović, kome se nekoliko godina kasnije dodaje i grb crnogorske dinastije Petrović.

Kao dvorski fotograf, Jovanović je snimio unutrašnjost kraljevskog doma Obrenovića, ali i eksterijere. U NBS se, navodi Miloradovićeva, čuva i jedna fotografija iz lova Aleksandra Obrenovića. Pored nekoliko poznatih portreta kralja Milana, kraljice Natalije, Aleksandra i Drage Obrenović, u zbirci se nalaze i portreti generala i kraljevog ađutanta Lazara Pavlovića, generala Mihaila Rašića i Milojka Lešjanina, navodi Miloradovićeva.

Drugo razdoblje rada Milana Jovanovića poklapa se sa „zlatnim dobom” razglednica.

„To je period poslednje decenije 19. i prvih godina 20. veka, kada je zabeležen najveći broj proizvedenih i poslatih razglednica. Pojava fotografije, njena sve masovnija upotreba i sve jeftinija izrada, uticali su na masovnu upotrebu razglednica. Smatra se da je upravo Jovanović autor prve serije beogradskih razglednica”, navodi naša sagovornica.

Treći period, kojim se završava rad ovog fotografa, karakteriše promena na srpskom prestolu 1903. i početak Prvog svetskog rata 1914. U zbirci postoji nekoliko fotografija iz kraljevske porodice Karađorđević.

„Posvete i potpisi na fotografijama doprinose njihovom većem dokumentarnom značaju i daju lični pečat svakom primerku. One su često jedini trag pomoću kojeg možemo da damo naslov fotografiji a, uz oprez, mogu biti značajne za datiranje fotografija. Posvete pokazuju veze između pojedinaca. One pružaju predstavu o kulturnom, društvenom i političkom životu Beograda i Srbije na prelomu vekova”, napominje Maša Miloradović.

Milan Jovanović je 1914. napustio Beograd, prešao Albaniju, stigao u Bizertu i preko Firence i Francuske vratio se u zemlju 1920. godine. Umro je u dubokoj starosti u martu 1944. godine.

sutra: Samo crno-bela fotografija odoleva vremenu