Život sa invaliditetom lakši uz podršku

I dok sva socijalno-psihološka istraživanja govore da osobe sa invaliditetom spadaju među najugroženije društvene grupe u Srbiji, jer su izložene diskriminaciji u svim oblastima društvenog života, podaci Ministarstva rada potvrđuju da veliki broj ovih osoba zavisi od pomoći države. U ovom momentu pravo na pomoć i negu drugog lica, koja iznosi 10.323 dinara, ostvaruje 15.683 korisnika, a pravo na uvećani dodatak za pomoć i negu drugog lica u iznosu od 27.840 dinara, ostvaruje 15.543 korisnika.

Zbog prirode svog hendikepa, najveći broj ovih osoba nije u stanju da radi, a pravo na invalidsku penziju u prosečnom iznosu od 22.929 dinara tokom ove godine ostvarile su 295.524 osobe. Loša obrazovna struktura znatno otežava zapošljavanje osoba sa invaliditetom – na evidenciji Nacionalne službe za zapošljavanje u oktobru su registrovane 14.983 nezaposlene osobe sa hendikepom, a skoro 40 odsto njih je nekvalifikovano ili niskokvalifikovano. Nešto više od polovine osoba sa invaliditetom ima samo srednju školu, dok ih je svega šest odsto fakultetski obrazovano.

Milan Janković, izvršni direktor Udruženja studenata sa hendikepom, kaže da na visokim i višim školama u Srbiji studira svega 500 akademaca sa invaliditetom, koji čine svega jedan procenat ukupne studentske populacije. Ovako malom broju akademaca kumuje i nepristupačnost visokoškolskih ustanova, jer više od polovine njih nije prilagođeno osobama koje imaju različite vrste invaliditeta.

– Osim arhitektonske rampe, unutrašnjost ustanova nije prilagođena niti pristupačna studentima sa posebnim potrebama – počev od slušaonica, preko studentskih službi, pa do toaleta. Za najveći broj njih su taktilne staze, koje omogućavaju kretanje slabovidim osobama, misaona imenica. Manje od trećine visokoobrazovnih ustanova ima liftove, a broj onih koje imaju dugmiće na Brajevom pismu manji je od promila. Čak je i Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju, na kome se školuju akademci koji će sutra raditi sa osobama sa invaliditetom, nepristupačan studentima sa hendikepom – ističe Milan Janković i dodaje da se najveći broj ovih akademaca nalazi na strukovnim studijama ili studira humanističke nauke – Filozofski, Filološki, Fakultet političkih nauka i Fakultet za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju.

Iako u našoj zemlji ne postoje egzaktni podaci o tome koliko ima dece sa invaliditetom, najnovije istraživanje Unicefa i Nacionalne organizacije osoba sa invaliditetom svedoči da dve trećine njihovih porodica kaže da prihodi roditelja nisu dovoljni kako bi mlađima obezbedili adekvatnu negu.

Usluge podrške u zajednici nisu u dovoljnoj meri razvijene – pomoć u kući za decu u 2015. godini funkcionisala je samo u 14 procenata opština u Srbiji, lični pratilac bio je dostupan u petini opština, a dnevni boravci u polovini. Zbog toga roditelji najčešće smatraju da su prepušteni sami sebi, a pomoć u odgajanju dece uglavnom dobijaju od proširene porodice i od komšija. Briga o deci uglavnom pada na majku, koja je najčešće primorana da ostavi posao kako bi brinula o detetu.

– Petina dece sa smetnjama u razvoju i invaliditetom nalazi se u sistemu alternativnog staranja, čak 72 odsto ovih mališana odrasta u ustanovama, dok je svega tri odsto dece sa hendikepom smešteno u male domske zajednice. Nažalost, i ovo istraživanje pokazalo je da su deca sa smetnjama u razvoju u povećanom riziku od zlostavljanja i zanemarivanja – posebno ako se nalaze u sistemu rezidencijalnog smeštaja. Podaci, naime, govore da je nasilje doživelo između 25 i 47 procenata dece sa smetnjama u razvoju – ističe Marko Milanović, glavni istraživač ove studije.