Prividi evropske kulture

„Posebno me je interesovalo to kako su emigrantski publicisti neposredno posle rata videli mesto Poljske u Evropi. U kojoj meri uspomene spasenih iz holokausta dokumentuju učešće Poljaka u spasavanju Jevreja, ali i učestvovanje u njihovom ubijanju. Kako su izgledale neslavne strane poljskog pokreta otpora u okupiranoj Francuskoj. Šta je bio fenomen Nove vere i kakve su bile njegove posledice u svakodnevnom životu mlade generacije staljinističkih godina. Kakav može da bude odnos prema Zapadu i prema Rusiji. Ima li smisla restitucija pojma Srednja Evropa posle 1989. godine“, piše u predgovoru Fjut.

Kao veliki poznavalac misli Česlava Miloša, Fjut navodi i ideje autora Kazimježa Vike, Andžeja Bopkovskog, Boleslava Mićinjskog i Karola Ludvika Konjinjskog, koje kruže oko problema razumevanja istorije, koncepcije ljudske prirode i suštine zla. Baveći se istraživanjem jezika koji bi doveo do shvatanja ratnog iskustva, Miloš je po mišljenju Fjuta došao do proročanskih zaključaka o tome da će se čovečanstvo vratiti na stare snove o ujedinjenju, na labilnoj ravnoteži antagonističkih sila, u sopstvenoj borbi sa sumnjom u trajnost civilizacije.

Fjut takođe navodi ideju Kazimježa Vike o tome da totalitarizam ne predstavlja neočekivanu evropsku civilizacijsku izopačenost, već da su do njega doveli liberalizam i prosvećeni racionalizam, dovodeći u pitanje uverenje o iskvarenosti ljudske prirode. „Hipotezu da je čovek kao vrsta sam po sebi dobar uveli su protivnici totalitarizma“, dokazuje Vika, a Fjut zapaža da totalitaristi ne ustanovljavaju zlo ljudske prirode, već je samo bolje poznaju.

Jedno poglavlje knjige „U vlasti privida“ posebno se bavi problemom potkazivanja Jevreja u okupiranoj Poljskoj, navodi dokaze o tome da su upravo fine, bogobojažljive poljske gospođe, bez prinude, rado prijavljivale jevrejsku decu policiji. Postajući pomoćnici smrti, takvi ljudi su učestvovali u genocidu koji je, po mišljenju Jana Blonjskog, mogao da bude bar otežan pukim hrišćanskim ponašanjem. Slično poljskom kolaboracionizmu, koji je suštinski bio sramotan, Fjut se bavi i pitanjem saradnje sa okupatorom u Drugom svetskom ratu u Francuskoj kao svojevrsnim prilagođavanjem situaciji, koketiranjem sa nacističkom ideologijom. Bopkovski čak tvrdi da Buržoaska revolucija u Francuskoj nije izvršila suštinske preobražaje društvenih odnosa, već je bila sadržaj bez forme, te je tako i prihvatanje hitlerovske okupacije još jedna formalna laž.

Fjut dalje istražuje prazninu ideologija, te u staljinističkom sistemu vidi prihvatanje Nove komunističke vere, umesto vere hrišćanske crkve, gde se umesto crkvenih obreda sigurnost postiže partijskom knjižicom, kursevima i konferencijama. Miloš uvodi i pojam dvoličnog ketmana, intelektualca koji sa režimom igra dvostruku igru, prihvatajući Novu veru. Miloš je za marksizam čak upotrebljavao epitet „demonski“ zbog toga što je broj ljudskih žrtava ubijenih u njegovo ime premašio i broj žrtava nacizma i zbog toga što je obećano odumiranje države samo dovelo do države neograničene vlasti.

Jesenjin, ruska duša

Još jedna knjiga „Jesenjin, ruska duša“ autora Ljube Vukmanovića, objavljena kod „Albatrosa plus“, govori o staljinističkom zlu. Ovu monografiju, koja je nastajala tokom pet decenija, zapravo čine 40 zapisa o životu, pesništvu i stradanju Jesenjina. Ovo delo otkriva i pojedinosti dokumenata o Jesenjinu iz tajnih arhiva Staljinove vlasti, o tome kako se pesnik skrivao od progona policije i suda, zašto je spalio svoje rukopise. Vukmanović se u ovoj knjizi bavi i starim verovanjem da je Jesenjin ubijen, pa obešen u noći između 27. i 28. decembra 1925. godine, istražuje činjenice zbog kojih su njegove knjige bile zabranjivane tokom 30 godina u Sovjetskom Savezu, a članovi njegove porodice ubijeni.