Dante Aligijeri kao detektiv

FIRENTINSKI TRILERI
Umberto Eko je romanom „Ime ruže” (1980), sa strukturom kriminalističke priče, ritmom trilera i očaravajućom temom „smeštenom” u srednjovekovnom okruženju,   prvi u Italiji približio triler i istorijski roman. Od tada, ova književna tendencija primetna je u delima italijanskih pisaca: u veštoj mešavini istorijskih činjenica i književne proze nailazimo na serijske ubice u renesansnim kostimima, okultne zaplete i tajanstvena udruženja. Poslednjih godina u mnogim knjigama savremenih (ne samo) italijanskih autora, vidan je interes za srednjovekovnu i renesansnu Firencu, često predstavljenu kao pozornicu surovih i perverznih zločina.

U tim romanima, uloge detektiva obično su poverene slavnim ličnostima iz firentinske prošlosti. U trilogiji italijanskog književnika Đulija Leonea susrećemo Dantea Aligijerija u ulozi sposobnog srednjovekovnog detektiva koji uspešno razrešava komplikovane krimi-slučajeve: „Dante Aligijeri i zločin meduze” (2000), „Zločini mozaika” (2004) i „Zločini svetlosti” (2005), izdavač Mondadori. Španjolka Suzana Fortes, u istorijskom trileru „Kvatročento” (2007), bavi se poznatom zaverom bankarske porodice Pači protiv porodice Mediči, u kojoj je ubijen Đulijano Mediči i ranjen njegov brat Lorenco Veličanstveni, poglavar Firentinske republike, zaslužan za procvat renesansne kulture, veliki kolekcionar i mecena umetnika. Mlada španska novinarka, istražujući arhiv misterioznog slikara Masonija (izmišljena ličnost), čita njegove zapise i u magazinu galerije Ufiči pronalazi tajanstvenu sliku, otkrivajući postojanje tajne sekte...

Tomas Haris, u svom romanu „Hanibal” ( 1999), takođe inspirisan zaverom Pači, odlučio je da inspektora Rinalda Pačija, očigledno dalekog potomka porodice Pači, obesi u palati Vekio, sledeći istinit događaj (jedan od glavnih zaverenika, nadbiskup Frančesko Salviati, obešen ja na prozoru Palate). A firentinska spisateljica Patricija Debike u nedavno objavljenom trileru „Zlato Medičija” (Korbačo, 2007) zaplet zasniva na otmici dece velikog vojvode Ferdinanda I, pripadnika dinastije Mediči, krajem 16. veka. U grupi istorijskih i izmišljenih ličnosti izdvaja se harizmatična figura protagoniste Đovanija Medičija, polubrata velikog vojvode Ferdinanda I. Ovaj genijalni arhitekta, inženjer, pesnik i muzičar, komandant flote velikog vojvodstva i obožavalac lepih žena, zajedno sa šefom policije, vodi istragu i otkriva nalogodavce otmice i ucenjivače.

U romanu Firentinca Leonarda Gorija, „Božje kosti” (Ricoli, 2007) koji se odigrava početkom 16. veka, detektiv Nikolo Makijaveli, u to vreme sekretar Firentinske republike, otkriva leševe četiri Mavra i jednog gorile, sa tragovima seciranja, što ukazuju na Leonarda da Vinčija, koji je nestao. Makijaveli, u pratnji bajne i zagonetne Džinevre (na kraju priče saznajemo da je to Lukrecija Bordžija), počinje potragu za Leonardom. Da Vinčijeva otkrića, kao neprihvatljiva istina za crkvu, koja mogu da promene sudbinu hrišćanstva, vode ka kulminaciji priče: Leonardo je optužen za jeres i inkvizicija ga poziva na saslušanje... 

Ni Salman Rušdi nije odoleo magiji renesansne Firence u svom desetom romanu „Firentinska čarobnica”, objavljenom početkom aprila u Engleskoj. Nakon sedam godina rada i brojnih boravaka u Toskani u tajnosti (Homeinijeva fatva, nakon objavljivanja „Satanskih stihova”, prvo suspendovana, obnovljena je prošlog februara) evo knjige koja evocira atmosferu renesansne Firence. Međutim, sjaju na dvoru Medičija, moćnim kurtizanama i humanističkoj filozofiji, suprotstavljaju se bratoubilački ratovi, torture, lomače na javnim trgovima, te je Firenca predstavljena kao varvarska u odnosu na Mogulsko carstvo (mogul – naziv za muslimanske vladare u Indiji) u koje jednog dana stiže mladi Firentinac plave kose, koji tvrdi da je rođak Velikog mogula Ahbara. Tako počinje knjiga u kojoj dominira Ahbar, jedan od najvećih imperatora Mogulskog carstva (vladao severnom Indijom u drugoj polovini 16. veka). U raskošnoj mešavini istorije i bajke, iako, na prvi pogled, izgleda da je protagonista misteriozna princeza koja želi da upravlja svojom sudbinom u svetu kojim vladaju muškarci, Ahbar predstavlja moralni centar knjige, njeno težište. Aktuelne rasprave – pitanje odgovornosti, verski fanatizam i istorijsko-kulturne razlike između Istoka i Zapada, predstavljeni su kroz poređenje sveta Nikola Makijavelija, naučnosti njegovih pravila i pragmatične brutalnosti moći, sa hedonističkim i prosvećenim Ahbarovim carstvom, i vladarom opsednutim snom da ujedini rase, plemena, klanove, vere i narode čitave Indije. Imaginarno Rušdijevo carstvo – dečji svet, u kome su svi kraljevi i čarobnice – u sudaru sa drugim, kraljevstvom našeg svakodnevnog života, gde fizički zakoni ne mogu da se slome i čiju vladavinu je opisao Makijaveli, dobija neobičnu snagu.

Kritika u Velikoj Britaniji je već podeljena. Hvalospeve nalazimo u „Telegrafu” i „Gardijanu”, čiji recenzent smatra da Rušdijeva čudesna i očaravajuća knjiga podvlači važnost ljudskih mogućnosti. Međutim, po oceni „Tajmsa”, roman predstavlja književnu zbrku nafilovanu čarobnim napitkom i neverovatnim istorijskim rekonstrukcijama. Prema pisanju „Ekonomista”, „Rušdi se izgubio u pustinji. Na početku je obećavajući, ali kasnije postaje pun kontradiktornosti i težak”, dok „Sandi tajms” smatra da je „Firentinska čarobnica” najgora stvar koju je ovaj književnik napisao. Negativne kritike ne utiču na ubrzani ritam prevođenja knjige u mnogim zemljama, niti na veliku verovatnoću da će postati bestseler.