Četrdeset opština u ozbiljnom demografskom minusu
Uznemirujuća je nedavno saopštena procena da bi Srbija na prostoru bez Kosova i Metohije do sredine ovog veka mogla da ima dva miliona stanovnika manje nego danas. Za zemlju sa sedam miliona žitelja to je po demografskim merilima strmoglavi pad.
Još više, međutim, uznemirava činjenica da to smanjenje ne bi bilo prostorno ravnomerno, nego negde veće a negde manje, a tamo gde je veće prostor do sredine veka može toliko da opusti da bi država imala demografski gotovo prazne hiljade kvadratnih kilometara.
U realnost ove prognoze uverićemo se ako pogledamo koliko su pojedine opštine smanjile broj stanovnika u periodu između popisa 1991. i 2011. godine. I ako zatim pretpostavimo da će ista stopa smanjenja po opštinama biti zadržana i u naredna dva dvodecenijska razdoblja. Tako dolazimo do tih uznemirujućih zaključaka da će teritorija velikog broja opština, pre svega u centralnoj Srbiji, ostati gotovo pusta. Reč je o četrdeset opština, od ukupno 161, koliko ih je bilo 1991, koje će, ako se započeti trendovi nastave, do 2051. imati svaka manje od deset hiljada stanovnika. Ili, sve zajedno, 269.000 žitelja (na istom prostoru 1991. bilo ih je 614.000). Mnoge od njih su jedna uz drugu, što znači da i neki regioni sredinu veka mogu da dočekaju toliko ispražnjeni da ćemo ih porediti s današnjim stanjem u opštini Crna Trava.
Pogotovo su takve opštine poput Bosilegrada, Gadžinog Hana, Golupca, Medveđe, Ražnja, Trgovišta i već pomenute Crne Trave, koje će, prema ovim projekcijama, imati od svega 322 do najviše 4.883 stanovnika. Nešto manje nepovoljna demografska situacija biće u 33 druge opštine, koje će imati između pet i deset hiljada stanovnika. To su: Babušnica, Bela Palanka, Blace, Bojnik, Boljevac, Dimitrovgrad, Žabari, Žagubica, Knić, Kosjerić, Koceljeva, Kučevo, Lapovo, Ljig, Ljubovija, Majdanpek, Malo Crniće, Nova Varoš, Osečina, Rača, Rekovac, Sokobanja, Svrljig, Ćićevac, Žitište, Irig, Mali Iđoš, Nova Crnja, Novi Kneževac, Opovo, Plandište, Sečanj i Čoka.
Većina ovih opština imala je na popisu 2011. od deset do petnaest hiljada stanovnika, s velikim demografskim padom u periodu 1991–2011, i otuda ta projekcija o bitnom smanjenju i sadašnjeg malog broja žitelja.
Osim ovih opština za koje bismo mogli reći da su dospele u crveni demografski minus, tu je i ne tako mali broj njih koje bi, prema ovim proračunima, sredinom veka imale taman koliko danas ima većina od pomenutih četrdeset – od deset do petnaest hiljada. Reč je o opštinama poput Brusa, Varvarina, Vladimiraca, Žitorađe, Kladova, Krupnja, Kuršumlije, Lajkovca i još petnaestak drugih, a jedva iznad ove crte je i Priboj, koji bi, prema istim računicama, 2051. imao 15.800 stanovnika. Posebno pominjemo Priboj, zato što je 1991. imao 35.000 stanovnika, ali te godine je počelo i posrtanje FAP-a, što je u protekle dve i po decenije, pored ostalog, dovelo do velikog iseljavanja iz ove opštine. Prema tome, i demografska kretanja u drugim opštinama u periodu koji je pred nama zavisiće u velikoj meri od ekonomske situacije i mogućnosti zapošljavanja i rada u svakoj od ovih sredina.
Što se ostalih prostora tiče, situacija nije toliko alarmantna, naročito ne u velikim gradovima, jer oni u periodu 1991–2011. beleže procentualno mali pad broja stanovnika, a neki, poput Beograda sa okolinom, Novog Sada i Niša, blagi porast, mada je i taj rast rezultat doseljavanja iz opština koje se naglo demografski prazne, a bio je uslovljen i dolaskom nekoliko stotina hiljada izbeglica iz Bosne i Hrvatske i raseljenih lica s Kosova i Metohije.
Kako ove pretpostavke o demografskom pustošenju ne tako malog dela Srbije do sredine ovog veka komentariše dr Goran Penev, poznat i kao autor mnogih demografskih projekcija? On primećuje da su pretpostavke o padu broja stanovnika u velikom broju opština ovde dobijene takozvanim matematičkim metodom, zasnovanim na pretpostavci o istoj stopi smanjenja broja stanovnika. Za izradu projekcija, međutim, uglavnom se koristi analitički ili tzv. metod komponenti, kada se uzimaju u obzir i drugi važni demografski elementi, kao što su starosna i polna struktura stanovništva, očekivano trajanje života, nivo fertiliteta, migracioni saldo itd.
– Matematički metod koji je ovde korišćen pogodan je za kraće periode i može biti dobra ilustracija kretanja ukupnog broja stanovnika. Ali ako bismo za izradu projekcija koristili analitički metod, koji uzima u obzir aktuelnu starosnu strukturu i pretpostavke o promeni stope fertiliteta i mortaliteta i migracionog salda, tada bi u Srbiji, a pogotovo u opštinama koje se ovde pominju, bila registrovana još nepovoljnija kretanja: pad broja stanovnika bio bi znatno veći – kaže ovaj saradnik Centra za demografska istraživanja Instituta društvenih nauka.
Подели ову вест
Komentar uspešno dodat!
Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.
