Doseljavanje Srba na Balkansko poluostrvo

Kao slovenski narod i Srbi svoje korene imaju na području prapostojbine svih Slovena, severno od Karpata, u današnjoj južnoj Poljskoj i severozapadnoj Ukrajini. Na tom prostoru su Slovene pod imenom Veneta zabeležili još antički pisci I i II veka hrišćanske ere, Plinije Stariji, Tacit i Klaudije Ptolemej, ali ih pod imenom Slovena pominju tek na samom kraju V i u prvoj polovini VI veka vizantijski pisac Prokopije i gotski istoričar Jordanes. U to su se vreme, međutim, Sloveni već bili naselili kako na prostoru današnje Slovačke, Moravske i Češke u srednjem Podunavlju, tako i istočno od Karpata u današnjoj Rumuniji i u saradnji sa svojim srodnicima Antima počeli da upadaju na područja Rimskog carstva kojim je tada vladao veliki Justinijan I (527–565).

Najjači zamajac slovenski upadi na prostor Balkanskog poluostrva dobijaju tek sa dolaskom Avara u Panonsku niziju 567. godine. Od tada Sloveni nastupaju prateći Avare u njihovim rušilačkim poduhvatima, koji su doveli do pada Sirmijuma 582, Singidunuma (Beograda) 584. i prvih avarsko-slovenskih opsada Soluna 584. i 586. godine, upada u Dalmaciju 597, propasti celokupnog dunavskog limesa posle 602. godine i nezaustavljivog napredovanja osvajača po Balkanskom poluostrvu. Odlučujuća faza u slovenskom osvajanju i naseljavanju Balkana odigrala se između 610. i 626. godine kada je došlo do uništenja velikih gradova u njegovoj unutrašnjosti, pustošenja prostora od Dunava do juga Grčke i novih opsada Soluna 616. i 618. i Carigrada 626. godine. Tek je poraz pod zidinama Konstantinovog grada doveo do prestanka varvarskih pustošenja i smirivanja situacije na poluostrvu, ali je ono tada već u velikoj meri bilo naseljeno slovenskim plemenima.

U takvim okolnostima se pojavljuju i Srbi na Balkanskom poluostrvu. Predanje o svom poreklu i seobi stari Srbi su pamtili i tri veka kasnije, kada ga je u svojoj interpretaciji zabeležio vizantijski car Konstantin VII Porfirogenit (913–959) u 32. poglavlju svog spisa De administrando imperio, sastavljenog između 948. i 952. godine. Prema njemu, Srbi potiču od nekrštenih Srba, zvanih i Beli, koji stanuju s one strane Turske (Ugarske), u zemlji koju oni zovu Bojka, kojima se približava Franačka, isto i velika Hrvatska, nekrštena, zvana i Bela. Tamo su, dakle, i ovi Srbi od početka živeli. Iz tog svog zavičaja krenuo je deo Srba put Balkanskog poluostrva, a njihova seoba se odigrala na sledeći način:

Pošto su pak dva brata od oca nasledila vlast nad Srbima, jedan od njih uzimajući polovinu naroda prebeže Irakliju, caru Romeja, njega i primivši isti car Iraklije, dade mu mesto za naseljavanje u Solunskoj temi, Serviju, koja od tada ima takav naziv. Međutim, nastavlja Porfirogenit, posle nekog vremena odluče isti Srbi da se vrate u svoju zemlju i car ih otposla. Kada pak pređoše reku Dunav, predomislivši se poručiše caru Irakliju, preko stratega koji je tada držao Beograd, da im da drugu zemlju za naseljavanje. I pošto je sadašnja Srbija i Paganija i takozvana zemlja Zahumljana i Travunija i zemlja Konavljana bila pod vlašću cara Romeja, a ostadoše pak te zemlje puste zbog Avara (jer odatle proteraše Romane koji sada nastanjuju Dalmaciju i Drač), naseli car ove Srbe u tim zemljama, i behu caru Romeja potčinjeni, car njih dovodeći sveštenike iz Rima pokrsti, i naučivši ih da ispravno vrše dela pobožnosti, izloži im hrišćansku veru, piše Konstantin VII Porfirogenit.

Zemlja koju oni zovu Bojka, koju su Srbi pamtili kao mesto odakle su došli na Balkan, po svoj prilici je Boihaemum antičkih pisaca, istorijska Bohemia, tj. Češka, odakle su doista poticali oni Srbi koji su se početkom VII veka naselili u Polablju, a koje je srpsko predanje zabeleženo kod Porfirogenita nazivalo Belim. Seoba Srba na Balkan opisana kod Porfirogenita je po svoj prilici bila deo velike najezde slovenskih plemena između 610. i 626. godine, propraćene velikim pustošenjima i napadima na Solun i Carigrad. Deo Srba je u VII veku zaista naseljavao područje u okolini Soluna i tamošnji grad po njima nazvan Servija, a tragova srpskog prisustva ima i u mnogim drugim delovima Grčke, sve do Peloponeza. Upravo iz okoline Soluna je car Justinijan II preselio 688/689. godine neke Srbe u Vitiniju u Maloj Aziji, gde su oni osnovali grad po imenu Gordoserba. Pomen episkopa tog grada među učesnicima Trulskog sabora u Carigradu 691/692. godine predstavlja i prvo pominjanje srpskog imena na evropskom jugu.

U sledećem nastavku: Srbi od VII do X veka