Narodni muzej otvara vrata

– Prostor atrijuma posvećen je arheologiji, nosiocima tragova života iz dalekog paleolita, preko kultura Lepenskog Vira, Vinče, i mlađih praistorijskih epoha, sve do antičke grčke i dominantne rimske kulture i umetnosti. Paleolitska kolekcija je jedan od najvećih noviteta, ranije nismo imali zbirku za paleolit i mezolit, njeno formiranje rezultat je istraživanja koja su počela 2002, njome smo produbili period koji pokriva naša kolekcija. Iako je reč o predmetima koji na oko nisu mnogo atraktivni, verujem da će to publici biti interesantno, posebno jer je priča veoma bitna. Posebnu pažnju uvek privlače zlatni i srebrni nalazi iz antičkog i rimskog perioda ? objašnjava Gordana Grabež, dodajući da se ovaj deo završava kasnom antikom i kapitelima iz Stoba, čime se prelazi na prvi sprat, u čijem se prvom delu nalaze srednjovekovni predmeti, poređani kroz deset tematskih celina. Predstavljen je period od sredine ranog srednjeg veka, pa sve do Prvog srpskog ustanka.

– Reč je o izuzetnom, veoma raznorodnom materijalu u koji spadaju nakit, keramika, ikone, freske i kopije fresaka, masivna kamena plastika, bogoslužbeni predmeti i predmeti primenjene umetnosti, sve od 10. pa do 18. veka. Oni govore o slavnoj prošlosti na našim prostorima. Nekada je bilo mnogo više krupne kamene plastike, a manje sitnih predmeta, nakita i keramike, ali smo to sad promenili pa smo povećali broj artefakatakoji svedoče o svakodnevnom životu ljudi, čime je estetski momenat vrhunskih umetničkih ostvarenja upotpunjen, poslasticu čine emajlirane pločice sa Hilandara – priča kustoskinja.

U drugom delu izložbenog prostora na istom spratu nalaze se sale u kojima su izložena dela srpskog slikarstva 18. i 19. veka, dok je u poslednjem segmentu na ovom nivou izbor crteža i grafika stranih i domaćih autora. Kako ističe Gordana Grabež, ovaj deo postavke će se menjati na tri meseca, između ostalog i zbog same prirode materijala, biće to dodatno atraktivno.

– Dinamika će nam pomoći da približimo tehnike koje su predstavljale, na neki način, i demokratizaciju umetnosti, budući da ulja na platnu tada nisu bila dostupna svima, naprotiv.

Drugi sprat otkriva deo koji je, obično, za većinu i najatraktivniji. Ambijent je tu, u skladu sa pomenutim, poseban, a kako smo se i uverili, tu su veliki majstori. Reč je delima stranih umetnika, od 14. do 20. veka, njihovim slikama i pastelima, kao i manjem broju skulptura koje korespondiraju sa odabranim delima, pored njih je i izbor jugoslovenskog slikarstva 20. veka, predstavljen sa 200 slika raznorodnih stilskih pokreta, uz prateća i odgovarajuća vajarska dela. Treću celinu čini velika sala, prostor koji će ubuduće biti korišćen za realizaciju tematskih izložbi kako Narodnog muzeja tako i drugih muzejskih institucija.

Treba istaći i najznačajnija kulturna dobra iz blaga koje se ovde čuva, a većinu ćete videti unutra. Tu su: monumentalne skulpture sa Lepenskog Vira (7. milenijum pre naše ere), Vinčanske figurine (6?5. milenijum pre naše ere), kolica iz Dupljaje (16. vek pre naše ere), zlatne maske iz Trebeništa (6. vek pre naše ere), ostava srebrnih posuda iz Jabučja (1. vek naše ere), Beogradska kameja (4. vek), bronzani portret Konstantina Velikog (4. vek), Miroslavljevo jevanđelje (12. vek), prvi novac kovan u Srbiji kralja Radoslava (13. vek), srednjovekovne freske i ikone iz pravoslavnih manastira i crkava, brojna umetnička dela srpskih i jugoslovenskih autora, poput Steve Todorovića, Đorđa Krstića, Uroša Predića, Paje Jovanovića (19. vek), Nadežde Petrović, Save Šumanovića ili Ivana Meštrovića (20. vek), kao i izvanredna dela umetnika iz drugih zemalja Evrope, poput Karpača, Rubensa, Gvardija, Dega, Renoara, Matisa, Pikasa ili Mondrijana.

Od kafane „Dardaneli” do današnje namene

Centralna muzejska institucija Srbije, najveća ali i najstarija, nalazi se u zdanju koje je podignuto na mestu nekadašnje kafane „Dardaneli”, izgrađeno prvobitno zarad Uprave fondova 1902–1903, prema projektima arhitekata Andre Stevanovića i Nikole Nestorovića, sa ukrasnim fasadnim dekoracijama, unutrašnjim i spoljašnjim, čiji je autor Franja Valdman, dok za slikarske autorstvo potpisuju Bora Kovačević i Andrea Domeniko.

Objekat je proširen i rekonstruisan u periodu između 1930. i 1933, po projektu arhitekte Vojina Petrovića, ali je 1944. oštećen prilikom bombardovanja, da bi sanacija izvršena 1946, prema zamisli arhitekte Vojislava Markovića, nakon čega je u zgradu useljena Državna investiciona banka. Tek 1950. zgrada dobija novu namenu – tada je i dodeljena instituciji koja se do danas u njoj nalazi.

Opet je rađena rekonstrukcija, i to po projektu arhitekte Dobroslava St. Pavlovića, kako bi se prostor prilagodio potrebama muzeja, da bi vrata za publiku bila otvorena 1952. Novu rekonstrukciju, koja je obuhvatala vraćanje centralne kupole i podizanje novog centralnog trakta sa radnim prostorima kustosa i laboratorijama za konzervaciju izvršili su 1965–66. godine arhitekti Aleksandar Deroko, Petar Anagnosti i Zoran Petrović.

Stalna postavka povučena je 2003. zbog teškog stanja u kojem se zgrada nalazila, da bi građevinski radovi na ponovnoj obnovi unutrašnjosti zgrade i krova počeli jula 2016, i oni su podrazumevali temeljnu sanaciju instalacija i ugrađivanje novih savremenih sistema. Radovi u muzejskim depoima, izložbenim prostorima, konzervatorskim ateljeima, kancelarijama zaposlenih i celokupnom prostoru namenjenom publici završeni su 31. marta ove godine.

Zbirke u kolekciji

Oko 45.000 arheoloških predmeta praistorijskog, antičkog i srednjovekovnog perioda, 287.000 primeraka novca antičkog, vizantijskog, srednjovekovnog perioda i novog veka sa medaljama, plaketama i ordenjem, oko 16.000 likovnih dela srpskih, jugoslovenskih i stranih umetnika (slika, grafika, crteža, ikona) i oko 1.000 skulptura – sve to čuva se u zbirkama ove kuće, čiji se veći deo i nalazi u zgradi na Trgu republike. 

Kada je reč o praistoriji artefakti su grupisani u nekoliko celina: Zbirka za paleolit i mezolit, Zbirka Lepenski Vir, Zbirka za stariji neolit, Zbirka za mlađi neolit i eneolit, Zbirka bronzanog doba, Zbirka gvozdenog doba, Muzej Lepenski Vir i Zbirka Đerdap – praistorijski period. 

Što se antike tiče tu su: Zbirka grčko-helenističkog perioda, Zbirka antičkih i srednjovekovnih epigrafskih i anepigrafskih spomenika, Zbirka rimskog carskog perioda, Zbirka Dunjić, Zbirka Kosmaj, Zbirka za kasnu antiku i ranovizantijski period sa Seobom naroda, Zbirka antičkog novca, Zbirka kasnoantičkog novca i Zbirka Đerdap – Rimski period.
Srednji vek prostire se, takođe, kroz nekoliko zbirki: Arheološka zbirka ranog srednjeg veka, Arheološka zbirka poznog srednjeg veka, Zbirka srpske srednjovekovne i vizantijske umetnosti, Zbirka poslevizantijske umetnosti, Zbirka antičkih i srednjovekovnih epigrafskih i anepigrafskih spomenika, Zbirka vizantijskog, srpskog i evropskog srednjovekovnog novca, Zbirka kopija fresaka i odlivaka plastike i Zbirka Đerdap – srednji vek.    

Novi vek i moderno doba uključuju: Zbirku Muzeja Vuka i Dositeja, Zbirku srpskog slikarstva 18. i 19. veka, Zbirku crteža i grafika srpskih autora 18. i 19 veka, Zbirku jugoslovenskog slikarstva 20. veka, Zbirku jugoslovenske skulpture, Zbirku crteža i grafika jugoslovenskih autora 20. veka, Zbirku strane umetnosti, Zbirku crteža i grafika stranih autora, Zbirku novca novog veka, medalja i odlikovanja i Zbirku Nadežde i Rastka Petrovića – legat Ljubice Luković.