Izborne igre sa manjinama

Specijalno za „Politiku”
Skoplje, 5. maja – Interesovanje medija i javnosti za predstavljane izborne koalicije vladajućeg VMRO DPMNE premijera Nikole Gruevskog, za predstojeće prevremene izbore bilo je razumljivo iz zbog najava da će tim činom biti šokiran opozicioni Socijaldemokratski savez, matična partija predsednika Branka Crvenkovskog.

Najave su potvrđene ali su sastavom premijerove izborne koalicije bili šokirani i mnogi drugi, pre svega pripadnici nacionalnih manjina, koji imaju svoje političke asocijacije. Na svečanom podijumu, zajedno sa premijerom Gruevskim, pojavili su se lideri etničkih partija: Srba, Turaka, Roma, Cincara i Bošnjaka. Zajedno sa nekoliko drugih partija sa predznakom VMRO ukupno ih je devetnaest i premijer Gruevski je s pravom izjavio da je to „apsolutno pobednička koalicija”.

Ako je priključenje šest romskih i po dve turske i cincarske partije razumljivo jer se zasniva na prethodnom partnerstvu, pojava Demokratske partije Srba (DPS) u vmrovskoj koaliciji ovde je s pravom dočekana kao šokantno iznenađenje. DPS je tradicionalni partner Socijaldemokratskog saveza i do sada nikakva politička pomeranja nisu mogla da promene izvornu orijentaciju Srba, da i oni koji su politički neorganizovani glasaju za partije leve orijentacije.

Reč je o prirodnoj pripadnosti partijama koje su u svim prethodnim izborima bile otvorene za partnerstvo sa partijama nacionalnih manjina. Socijaldemokratski savez Makedonije, partija koja je nastala transformacijom Saveza komunista i koja deceniju i po parira radikalnim vmrovcima, bila je prirodno uporište političkim asocijacijama ali i apolitičnim pripadnicima etničkih zajednica.

Istina, sadašnji VMRO DPMNE nije više partija ekstremnih nacionalista, koji su na svakom koraku zagorčavali život pripadnicima nacionalnih manjina, koji su Srbiju proglasili glavnim neprijateljem Makedonije, ali vmrovci nikada nisu bili pouzdan partner Srbima.

I, razumljivo, članstvo i partijski neopredeljeni pripadnici nacionalnih manjina čije su se partije priklonile vmrovcima, reaguju razumljivom žestinom i u nedostatku drugih mogućnosti, glasno izjavljuju da neće glasati za vmrovsku koaliciju. Ako su Srbi najglasniji, slično reaguju pripadnici turske, romske i bošnjačke nacionalne manjine, čije su partije, uz male izuzetke, svoj nacionalni i politički opstanak i prosperitet, temeljile na savezu sa SDSM i makedonskim levo orijentisanim partijama.

Nema nikakve sumnje da je i Socijaldemokratski savez predsednika Crvenkovskog, u prethodnih sedamnaest godina izneverivao nadu i želje etničkih zajednica, ali je ovima davao prostora za nesmetano ispoljavanje nacionalnog identiteta. U SDSM-u su takav tretman objašnjavali slabom kadrovskom ponudom koalicionih partnera etničkih partija, koji nisu zadovoljavali tražene kriterijume za značajnije državne funkcije.

Socijaldemokratama u tom smislu ne može da se prigovori jer je istina da su rukovodstva partija etničkih zajednica, pa i Demokratske partije Srba, sastavljene od sitnih karijerista i profitera, hermetički zatvorene za nove kadrove. Iz toga proizlaze i nove koalicije, pa i ova sa vmrovcima, koja rukovodstvima etničkih partija garantuje lagodne pozicije ako se pobedi na predstojećim izborima. Činjenica da su lideri malih etničkih partija svoje koaliciranje sa vmrovcima uslovili svojim pojavljivanjem na izbornim listama, na mestima koja garantuju poslanički mandat, dovoljno govori o karakteru koaliciranja.

Na delu je dakle obezličavanje političkih partija nacionalnih manjina u Makedoniji, za koje niko ne može okriviti vladajući VMRO DPMNE premijera Gruevskog ili bilo koju drugu makedonsku političku partiju. U nadmetanju za vlast, VMRO DPMNE i SDSM, dve najveće makedonske političke partije ne biraju sredstva u borbi za glasače, pa davanje nekoliko poslaničkih mandata pripadnicima etničkih partija ništa ne znači u poređenju sa dobijanjem vlasti.

Valja još reći da statistike pokazuju da su na svim prethodnim parlamentarnim izborima u Makedoniji najdisciplinovaniji, pa dakle i najbrojniji glasači, pripadnici nacionalnih manjina.