Potrošačke vrednosti su najveće iskušenje

Od Pariza i Roterdama, gde u najvećim parohijama hiljade vernika učestvuju u proslavljanju Božića, Brisela, Antverpena, Luksemburga, Strazbura, gde se taj broji meri stotinama, pa do manjih parohija, gde i nema stalnog sveštenika, širom Eparhije zapadnoevropske proslavlja se praznik Hristovog rođenja, ništa manje svečano nego u matici. U ove praznične dane trude se da bogosluženja organizuju i u mestima gde ima malo naših iseljenika i gde i nema stalnog sveštenika, pa im kao pomoć dolaze i sveštenici i pojci iz matice. Episkop zapadnoevropski Luka (Kovačević) božićnu liturgiju služi u Parizu, gde je i sedište eparhije na čijem je čelu.

Na početku razgovora za „Politiku” pred ovaj veliki hrišćanski praznik poručuje da današnji, kao i prvi hrišćani, u Hristovom rođenju i dolasku na svet vide „jedino novo pod suncem ”: Boga koji postaje čovek, koji je za verujuće „drvo života” i „sunce pravde” koje nas svojim plamom večno raduje.

– Nakon burnog 20. veka kojim su protutnjale različite totalitarne ideologije, naš i drugi pravoslavni narodi izašli su probuđene vere, žedni slobode i u potrazi za pravednijim društvenim sistemom. Svaka epoha ima svoja iskušenja, pa tako i naš 21. vek, gde svudaprisutna sredstva komunikacije, prvi put u istoriji čovečanstva na planetarnom nivou, nameću slične potrošačke i vrlo prizemne vrednosti. To sve jeste izazov, ali za nas hrišćane put ili povratak je jedan, ka Hristu, kroz poprište vere, vrlina, ljubavi i praštanja, gde Božja pomoć neće izostati – kaže vladika Luka.

Odakle je počela da se širi misija SPC u ovom delu Evrope?

Pre 70 godina osnovane su parohije u Parizu i u Valmonu, malom rudarskom mestu na severoistoku Francuske. Njih je opsluživao sveštenik Vladimir Garić, i sam pripadnik kraljevske vojske, izbegao u Francusku. Vredna spomena je i improvizovana pravoslavna kapela u ratnom logoru kraj Strazbura, koju su Srbi zarobljenici ukrasili freskama i one se i danas mogu videti. Naša misija započinje u srcima srpskih iseljenika za koje je pravoslavna vera središnja životna vrednost i istinita spona sa Bogom i sa drugim ljudima. Godine 1969. osnovana je Eparhija zapadnoevropska, na čelu sa sadašnjim vladikom šabačkim Lavrentijem, koji je kao čovek ostavio neizbrisiv trag na naše susede, zapadne hrišćane.

Imate mnogo klirika koji su iz redova domaćeg stanovništva. Otkuda to interesovanje Evropljana iz tradicionalno katoličkih, odnosno sekularnih zemalja za pravoslavlje?

U našoj eparhiji ima 25 sveštenika Zapadnoevropljana i tridesetak bogoslužbenih mesta, na kojima oni služe na svojim jezicima. Susret vladike Lavrentija sa Srbima i Špancima, studentima na pariskoj bogoslovskoj školi Svetog Sergija, protekao je toliko srdačno da je već sledeće nedelje služena liturgija u Barseloni, pre tačno trideset godina. Monasi manastira Lektur na jugozapadu Francuske prišli su nam kroz kontakte sa sadašnjim vladikom kruševačkim Davidom i dekanom Instituta Svetog Sergija ocem Nikolom Crnokrakom. Poveća grupa Francuza pridružila nam se kroz drugovanje sa rano preminulim pariskim sveštenikom ocem Jovanom Georgievskim i zahvaljujući radu komisije predvođene vladikom Atanasijem Jevtićem. Čini mi se da su kroz ove susrete naši Zapadnoevropljani osetili da, uprkos srpskim različitostima i manama, živimo i radimo saborno i timski i da će svoje mesto među nama i oni naći.

Da li sveštenici Eparhije zapadnoevropske i dalje obilaze zatočene u Hagu ili one koji odslužuju kaznu u nekoj od zemalja na teritoriji vaše eparhije?

Ratna tragedija devedesetih godina bolna je rana za sve narode bivše Jugoslavije. I danas, više od 20 godina nakon tih strahota, teme rata i suđenja za ratne zločine osetljive su i zbog političkih posledica i zbog njihovog korišćenja ne samo u informativne, već i u propagandne svrhe, ali je ova tema osetljiva i bolna, nadasve zbog pojedinačnih stradanja i patnje koji još pogađaju nemali broj ljudi. Naša eparhija trudi se da pristupi svakom pojedinačno, sa svim specifičnostima, da pruži utehu i pomogne koliko je moguće i iznad svega da propoveda pravdu i sud Carstva nebeskog. Naš sveštenik Vojislav Bilbija iz Roterdama ima službu duhovnika pri pritvorskoj jedinici Tribunala i redovno posećuje zatočenike. I ja odem jednom godišnje, a u posetu po potrebi dolaze i drugi sveštenici. Mnogi od zatvorenika finansijski su u vrlo oskudnoj situaciji i za njih se sakuplja novčana pomoć. Taj novac im služi da telefoniraju bližnjima, da kupe svakodnevne potrepštine. Međutim, još je bitnije naše prisustvo i spremnost da oslušnemo dubinske potrebe ovih ljudi u izolaciji.

Koliko manastira ima u vašoj eparhiji i koliko monaštva?

Tri manastira su u Francuskoj i odskora jedan u Holandiji. U Španiji, na severu Katalonije, pripremamo mesto za manastirski život naša četiri španska monaha koji trenutno pomažu tamošnjim parohijama. U Gaskonji, južno od grada Bordoa, je manastir Lektur gde su monasi Francuzi. Bave se ikonopisom i izdavaštvom, a staraju se i o pet frankofonih parohija u okolini. Monahinje iz manastira Boa Saler u oblasti reke Loare većinom su južnoameričkog porekla. Proizvode sveće za bogosluženje i za dekorativnu upotrebu, kao i lekovite preparate. Treći manastir je u Burgundiji, osnovao ga je Francuz, monah Luka. Kao akademski slikar zainteresovao se za ikone i najpre u Parizu rukovodio ikonopisačkom radionicom, koju je, kada se povukao u monaštvo, preneo u manastir. Njegovo delo sada nastavlja naša monahinja Efimija.

Neke od zemalja u sastavu Eparhije zapadnoevropske izrazito su sekularne, poput Francuske. Na koji način su regulisani odnosi zapadnih država i crkve?

U zemljama u kojima delujemo oslobođeni smo svih poreza – poreza na zemljište i na prihode od bogosluženja, od prodaje sveća... Ljudima koji doniraju novac crkvama omogućene su poreske olakšice. U Francuskoj i Španiji poreski obveznik dobije povraćaj u visini od 66 odsto od donacije. U Belgiji i Luksemburgu država sveštenicima pokriva bruto platu i troškove stanarine, a sličan zakon postoji i u francuskom Alzasu. Holandija sveštenicima daje honorare za obilazak bolnica i zatvora. Sve ove države izrazito su sekularne i pritom zakonski afirmišu značaj vere u sferama ljudskog duha, kao i istorijsko i kulturno mesto crkvenih objekata.

Koliko otprilike vernika Srba živi na teritoriji Eparhije zapadnoevropske?

Sa Eparhijom dodir ima oko 80.000-100.000 ljudi srpskog porekla. Emigracija u Zapadnoj Evropi je pokretna, ljudi dolaze iz ekonomskih razloga ili iz radoznalosti i želje za iskustvom. Najviše naših vernika svakako je u Francuskoj, zatim u Holandiji i Belgiji. Govoreći o vernicima i brojevima, ključan je broj ljudi spreman da zajednički krene u podvig crkvenog života koji zahteva spremnost na samoodricanje. Divan primer imamo sad u Španiji, na ostrvu Tenerife, četiri porodice – Ivović, Janjić, Drecun i Spasojević, odlučile su da deo svoje zaista mukotrpno stečene zarade odvoje za troškove održavanja bogosluženja i život sveštenika. To je privuklo i druge naše ljude na Kanarskim ostrvima da se priključe poduhvatu.