Svetlopisi Vojvodine

Pančevo – Subotica, Sombor, Novi Sad, Vršac, Bela Crkva, Ruma, Zrenjanin, Pančevo... iz druge polovine 19. i prve decenije prošlog veka, zaustavljeni klikom foto-aparata i na izložbi „Gradovi Vojvodine okom starih fotografa”. Nije ovo nova izložba Muzeja Vojvodine, proputovala je za deceniju i po mnoge srpske gradove i stigla u grad na Tamišu, u Narodni muzej i njegovu svečanu salu. Za one koji se zanimaju za zavičajne motive, ali vole da zavire i u tuđe dvorište i zađu u prošlost, ova postavka autorke Milkice Popović,  savetnice Muzeja Vojvodine, prava je poslastica i svojevrsna istorija eksterne fotografije 12 varoši u pokrajini.

„Sve su to vrlo značajne fotografije pozajmljene iz muzejskih i arhivskih fundusa, zato što nam kazuju da fotografi izlaze iz svojih ateljea i od portreta se okreću eksterijernim situacijama. Oni odlaze u prirodu, sa svojom opremom, često veoma kabastom, koju su tovarili na zaprežna kola, a i pravljenje snimaka često traje i čitav dan”, kaže za „Politiku” autorka izložbe.

Jurio se pravi motiv, trenutak, svetlo, detalj, te je tako i naš prvi fotograf Anastas Jovanović u dva navrata 1850. i četiri godine kasnije, boravio u Novom Sadu fotografišući Petrovaradinsku tvrđavu. Jedan od tih snimaka načinje i ovu postavku, a inače se i danas čuva u Muzeju grada Beograda, baš kao što istorija čuva i podatak da je prva vest na srpskom o pronalasku fotografije stigla na područje današnje Vojvodine aprila 1839. godine i objavljena je u časopisu „Magazin za hudožestvo, književnost i modu”, dok prvi putujući fotografi – dagerotipisti stižu na ove prostore, već četrdesetih godina 19. veka.

I dok dagerotipisti dolaze ovamo, ovdašnji živalj sve češće putuje, pa je „pod obavezno” bilo da se iz gostiju pošalje razglednica. Čim je tom novom modom iz srednje Evrope, „svetlopis” ušao u narod i fotografi odgovaraju na potražnju tržišta i imaju sve više posla. Počinju da štampaju anzis-karte na kojima se šepure sudske i finansijske palate, crkve, trgovi sa gradskim kućama, i pijacama... O tome svedoče, pored izloženih, zapravo fotografije fotografija i originali najvrednijih karti – dopisnica iz kolekcije pančevačkog muzeja.

Ali fotografija je imala i mnogo značajniju vrednost. O tome svedoči rad Pančevca Mihajla Ćurčina, koji je 1888. godine nizom fotografija zabeležio veliku poplavu, o kojoj je štampa malo pisala. Svaku je potpisao, u kom je delu grada načinjena, te su one kao takve, ostale kao vredno svedočanstvo. Još jedan značajan ovdašnji svetlopisac je Nikola Štokman. Posle dvojice najznačajnijih fotografa u Vojvodini, Ištvana Oldala, koji 1853. godine otvara prvi stalni atelje u nas, i Georgija Kneževića u Novom Sadu, godinu dana kasnije, Štokman je treći koji čini isto 1856. u Pančevu, koje je tako bilo u centru svih fotografskih zbivanja, ako znamo da je 1840. godine dagerotipija osvojila svet.

„Pored prikaza prošlosti i kako su vojvođanski gradovi nekada izgledali iz različitih uglova, ova izložba je važna i za ustanove zaštite, jer se sve više obnavljaju stare fasade. Takođe, gostujuće izložbe pružaju mogućnost da se sagleda čime sve raspolažu muzejski fondovi, a digitalizacija koju snažno podržavamo omogućava veću vidljivost eksponata, kao i pravljenje tematskih izložbi jačeg odjeka”, napominje dr Drago Njegovan, direktor Muzeja Vojvodine.