Srpske vladike polemišu o ukrajinskom pitanju

Nedavno objavljeni stav Srpske pravoslavne crkve o crkvenoj krizi u Ukrajini bio je polazna tačka sa koje su oštra saopštenja razmenili vladika bački Irinej i episkop zapadnoamerički Maksim. Poslednje saopštenje u toj polemici, koja je prešla i na lični nivo, objavljeno je juče od strane episkopa bačkog.

Povod da vladike jedan drugome zameraju neupućenost, izvrtanje činjenica i skrivene namere bila je preporuka Sinoda SPC jerarsima i kliru „da se klone liturgijskog i kanonskog opštenja ne samo sa g. Epifanijem Dumenkom i njegovim sledbenicima, nego i sa arhijerejima i kliricima koji im saslužuju i stupaju u opštenje sa njima”.

Budući da je sa Epifanijem, „predstojateljom Pravoslavne crkve Ukrajine” sasluživao i sam vaseljenski patrijarh Vartolomej, i u srpskoj crkvi, ali i van nje, kod predstavnika drugih pravoslavnih crkava, javila se nedoumica da li to SPC prekida opštenje sa „prvim među jednakima” i Vaseljenskom patrijaršijom. Oba episkopa, u dva odvojena teksta, kako su sami naveli, podstaknuti javljanjem ovakvih nedoumica, daju svoj odgovor na ovo pitanje. Episkop bački Irinej navodi da „o prekidu opštenja sa Carigradom u sinodskom tekstu uopšte nema pomena”, ali da se „ne može prenebregnuti opšteobavezujuća kanonska norma da nema opštenja sa izopštenima”, kao i da je posredi odnos prema pojedincima u episkopatu, kliru i narodu, a ne prema crkvama kao takvim.

Vladika zapadnoamerički Maksim potom je obavestio svoje sveštenstvo i vernike da se postojano drže dosadašnje prakse pri zajedničkom bogosluženju i sasluživanju sa svim pravoslavnim episkopima, sveštenstvom i vernicima svih pravoslavnih eparhija u SAD. „Poručujemo svim pravoslavnim vernicima poverene nam eparhije da ne podležu bilo kakvim dezinformacijama o navodnom neučestvovanju naše Crkve u svepravoslavnim bogosluženjima. Postoje čudnovati stavovi koji dolaze sa raznih strana, čiji portparoli negde tvrde, a negde sugerišu, da srpska crkva, tobože, preporučuje da se klonimo opštenja sa onima sa kojima smo do sada bili u opštenju”, navodi se u saopštenju vladike Maksima.

Posle objavljivanja ovog teksta episkop bački Irinej podelio je sa javnošću svoj neodoljivi utisak da „preosvećeni autor ovih iskaza svesno zamagljuje i izvrće stvari” i da prećutkuje postojanje „Porošenkove Pravoslavne crkve Ukrajine” kada poziva na svepravoslavna bogosluženja. Stavio je do znanja i da se pominjanje portparola „neimenovanog, ali i podrazumevanog”, odnosi na njega, vladiku bačkog, kao portparola SPC. Na kraju mu postavlja i pitanje: „Čiji – ili čega, pre svega – glasnogovornik ili portparol jeste moj mlađi saepiskop i saslužitelj, vladika Maksim?”

Ubrzo je usledio i odgovor. U želji da pojasni svoje stavove, ali i zbog toga što je u tekstu vladike Irineja „bez valjanog argumenta” predstavljen kao osoba koja manipuliše istinom uz insinuacije da je nečiji portparol oglasio se ponovo i episkop zapadnoamerički. Povezivanje „autokefalne Pravoslavne crkve Ukrajine” sa njegovim saopštenjem za vladiku Maksima je „nemoguća misaona akrobatika”, uz opasku „očigledno neupućenom bačkom vladici” da „Porošenkovi Ukrajinci” ne postoje kao crkveni entitet u Americi i da je samo ohrabrio sveštenstvo i vernike da nastave sa dosadašnjom praksom. Reagovao je juče novim tekstom vladika bački Irinej, koji je naveo da vladika Maksim ne odgovara ili to čini samo delimično na zapažanja o krajnjim posledicama njegovih stavova. „Problem neopštenja među Pravoslavnim Crkvama, nažalost, postoji... Nikakav portparol ne izmišlja taj problem, a nijedan episkop, pa ma to bio i progresivni episkop zapadnoamerički, ne može ga prevideti”, navodi se u najnovijem saopštenju vladike Irineja. Kako je istakao, prvobitno se i oglasio, ne da bi napao vladiku Maksima zbog njegove normalne arhipastirske delatnosti, već da bi se branio od njegovih prozivki i napada da zloupotrebljava portparolsko poslušanje. On je, zatim, svog sabrata upitao i kako tumači, kako je naveo, teoriju Vaseljenske patrijaršije koja je ponovo aktuelizovana, a koja „podrazumeva da jedini pravi i kanonski episkopi u dijaspori jesu njihovi episkopi, a svi ostali, iz bilo koje jurisdikcije, samo su njihovi vikari”. Dakle, „sa carigradskog stanovišta ko je kanonski ispravan episkop, on ili ja?”, zapitao se vladika bački.

Inače, početkom godine u odvojenim intervjuima ova dva episkopa srpske crkve iznela su potpuno različite stavove u medijima povodom situacije u Ukrajini. „Postupke Fanara vidim, u krajnjoj liniji, kao ozbiljno ugrožavanje autentičnosti svedočenja Pravoslavne Crkve o Hristu, Raspetom i Vaskrslom… Zbog ove nove, istočne varijante papstva, odnosno zbog pojave shvatanja da episkop koji je prvi po časti i rangu nije prvi u saboru, nego prvi po sebi, iznad svakog sabora, može nastati novi veliki raskol”, izjavio je vladika bački Irinej. O odlukama Fanara sa mnogo više optimizma govorio je episkop zapadnoamerički Maksim. „Izneću svoje skromno mišljenje, za koje znam da je ’manjinsko’: verujem da krajnji cilj intervencije prvoprestone Crkve nije zauzimanje jednog geografskog prostora, već uznošenje u liturgijski svet ogromne većine ukrajinskog naroda koji je – iz raznih, opravdanih ili neopravdanih razloga – do sada ostao van domašaja Evharistije istinske Crkve… Možda je ovim potezom Carigrad na gubitku, kako to vide Moskva i mnogi drugi. Međutim, dugoročno gledano, možda je ovo kvasac nekog dubljeg jedinstva koji će doći posle našeg naraštaja.”