Preporod Ruske crkve na Tašmajdanu

Rođena je iz sloma carske Rusije. Jedva je preživela poslednju tragediju Srba u 20. veku, bombardovanje 1999. godine. Zaveštanje prijateljstva ova dva naroda, Ruska pravoslavna crkva u Tašmajdanskom parku najzad će dočekati potpunu obnovu iduće godine, tačno na vek otkako su izbeglice iz novoustoličene boljševičke imperije utočište našle u Srbiji.

Obezbeđeno je 600.000 evra kako bi se sanirali krov, pukotine i temelji, zbog kojih je statika ovog hrama narušena, kao i za uvođenje novog sistema ventilacije i oslikavanje fresaka, što je povereno istom umetniku koji je ukrasio i svodove Hrama Svetog Save na Vračaru, Nikolaju Muhinu. Dragocena pomoć još ne bi stigla da nije bilo jednog srpskog „emigranta” u Rusiju, poznatog glumca koji sve češće snima u toj zemlji, Miloša Bikovića.

– U razgovoru sa predsednikom Srbije Aleksandrom Vučićem o kulturno-istorijskim projektima i filmovima koje treba raditi, on je spomenuo ideju da se pomogne Ruska crkva u Beogradu. Ubrzo posle tog njihovog susreta, saradnici predsednika su nam se javili i, krajem prošle godine, konačno smo imali sredstva da otpočnemo radove po projektnoj dokumentaciji koju smo još ranije izradili i čekali priliku – kaže otac Vitalije Tarasjev, starešina Ruske crkve, i dodaje da će do kraja godine građevinski deo posla na i u Hramu Svete Trojice biti završen, a freskopisanje počinje na leto.

Rekonstrukcija ovog ruskog verskog zdanja koje je posle Drugog svetskog rata opstalo na teritoriji Srbije prva je posle dve decenije kada je Ruska crkva u NATO agresiji oštećena. U noći kada je pogođen RTS ostala je na mestu samo zahvaljujući Dečjem pozorištu „Duško Radović” koje se nalazi između zgrade javnog servisa i crkve.

– Bez obzira na takvu fizičku zaštitu, naš hram je imao 27 rupa na krovu, svi prozori su bili izbačeni iz ležišta, a nekoliko dana smo sa policijom i vojnom policijom raščišćavali teren nailazeći i na delove ljudskih tela zaposlenih u RTS-a koji su te aprilske noći poginuli. Sačuvali smo sve svetinje jer smo ih pre bombardovanja sklonili iz crkve – priseća se sveštenik Tarasjev, rođeni Beograđanin koji je, kaže, odrastao u ovoj crkvi.

Taj stravični događaj bio mu je najteži za 21 godinu koliko je na čelu ovog hrama, ali uprkos svim iskušenjima raduje ga to što liturgija nije prestajala da se služi u svim burnim vremenima od 1924. godine kada je podignut. I vernici su se umnožili poslednje dve decenije. Ko želi da proveri koliko je Rusa u Beogradu otac Vitalije savetuje da dođe u crkvu na Veliku subotu.

– Dan uoči Hristovog vaskrsenja u ruskom narodu postoji običaj da se osvećuju farbana jaja i Rusi samo tada prave slatkast hleb – kulič. Spremaju i sirnuju pashu, poslasticu od švapskog sira koja je pandan mlečnom ruskom proizvodu tvorog. Nema ruske porodice koja na Veliku subotu ne dođe da osvešta hranu, a obred traje od 18 do 22 sata. Kroz bogomolju tada prođe četiri puta više vernika nego što ih bude na liturgijama svake nedelje – ističe starešina Ruske crkve.

Ovaj sakralni objekat sa kancelarijama pored Crkve Svetog Marka zasad podmiruje potrebe članova ruske zajednice u Beogradu koji dolaze na bogosluženja. Liturgije se služe na crkvenoslovenskom jeziku, a Hram Svete Trojice ima i hor od 12 pevača koji svojim pojanjem blagoukrašava službe nedeljom i praznicima. Svake nedelje posle liturgije okupljaju se deca na časovima veronauke, a rad sa najmlađim članovima crkve osmišljen je i na dečjem horu i likovnoj sekciji.

Kapela Iverske Bogorodice na Novom groblju

Na Novom groblju 1931. godine podignuta je kapela posvećena Iverskoj Presvetoj Bogorodici, verna kopija moskovske istoimene kapele na ulazu u Kremlj koja je 1929. dignuta u vazduh, kaže otac Vitalije Tarasjev.

– Za taj tragičan događaj čuli su Rusi u izgnanstvu u Srbiji kojih je bilo nekoliko desetina hiljada u Kraljevini SHS, osnovali fond sa pravoslavnim Srbima i sagradili kapelu u Beogradu. Razlikuje se od moskovske po tome što beogradska kapela ima oltarski deo i osveštana je kao hram, a ne kao kapela. U njoj obavljamo bogosluženja na Bogorodičine praznike, kada su dani Iverske ikone Presvete Bogorodice, subotom služimo zaupokojene liturgije i na zadušnice kada pominjemo naše umrle srodnike – ističe Tarasjev i dodaje da je kapela na Novom groblju deo Ruskog nekropolja u Beogradu.

Četiri najvažnije svetinje

Od brojnih svetinja u Ruskoj crkvi četiri se izdvajaju: ikone Presvete Bogorodice Dostojno jest, blažene Matrone sa delićima njenih moštiju, blažene Ksenije Petrogradske u kojoj je kamen sa njenog groba, carevića Alekseja, sina cara Nikolaja Drugog Romanova koji je ubijen posle Oktobarske revolucije.

– Ikonu blažene Matrone dobili smo 2007. od sadašnjeg ruskog patrijarha Kirila. Pet godina kasnije za našu slavu čestita ruska porodica iz Australije donela nam je deo vunenog šala carevića Alekseja koji su mu isplele sestre. Posle ubistva carske porodice šal je sačuvan, a 2012. patrijarh Kiril je blagoslovio da se izdeli i podeli. Ikona blažene Ksenije Petrogradske poklonjena nam je 2013. kada sam bio u pratnji patrijarha Irinija koji je boravio u zvaničnoj poseti Ruske pravoslavne crkve. Iste godine stigla nam je i ikona Bogorodice Dostojno jest, zaštitnica Svete Gore. Tada su po blagoslovu uprave Svete Gore izrađene tri verne kopije sa srebrnim okovom i jedna je poklonjena manastiru Svetog Aleksandra Nevskog u Petrogradu koji je proslavljao 300 godina postojanja, druga Sabornoj crkvi u Sofiji i treća Ruskom hramu u Beogradu – objašnjava Vitalije Tarasjev.

Grob generala Vrangela

U priprati hrama nalazi se grob gde je sahranjen poslednji vrhovni komandant Bele armije, general baron Petar Nikolajevič Vrangel. On je u emigraciji živeo u Sremskim Karlovcima i u Briselu gde ga je smrt zatekla 1928. godine.

– Testamentom je zaveštao da želi da se sahrani u pravoslavnoj bratskoj slovenskoj zemlji. Porodica je izabrala Beograd i Ruski hram. Vrangelovi posmrtni ostaci vozom su dopremljeni 1929. Litija je tada išla od glavne Železničke stanice do naše crkve. Njegovi sledbenici podigli su mu skromni spomenik koji na istom mestu stoji i danas – ističe otac Vitalije Tarasjev.

Hram na ruskoj grudi

Ruska crkvena opština u Beogradu osnovana je 1920. godine. Rusi izbegli posle Oktobarske revolucije u Kraljevinu SHS 1923. dobili su za potrebe bogosluženja baraku, bivšu mrtvačnicu, na Starom tašmajdanskom groblju pored Crkve Svetog Marka. Kamen temeljac za gradnju crkve prema projektu arhitekte Valerija V. Staševskog položen je 1924, a sledeće godine osveštan je hram posvećen Svetoj Trojici. Hram je podignut na grudi ruske zemlje koju su tadašnje izbeglice donele iz otadžbine.