Zaštićene životinjske vrste

Alpijski dugoušan Plecotus macrobullaris Kuzyakin, 1965

Živi u višim planinskim predelima Srbije. Kao skloništa koristi pećine i druge podzemne objekte. Staništa u kojima lovi sumračne i noćne insekte su šumovita. U Srbiji je prvi put otkriven u julu 2013. godine, u pećini na planini Ćetanici u opštini Prijepolje. Smatra se da je vezan za predele u kojima dominiraju krečnjačke formacije sa mnogobrojnim podzemnim karstnim objektima. Zbog toga se smatra da je realno očekivati da se nalaze na planinama u karstnim predelima zapadne i istočne Srbije. Razmnožavanje u Srbiji nije dokazano, iako je vrlo verovatno. Prema IUCN kriterijumima (International Union for Conservation of Nature), alpijski dugoušan je svrstan u kategoriju skoro ugroženih vrsta (NT – near threatened), na evropskom i mediteranskom nivou. U Srbiji, gde je vrsta nedavno otkrivena, svrstan je u vrste za koje nedostaju podaci za vrednovanje njihovog statusa ugroženosti. Stepski tvor Mustela eversmanii (Lesson, 1827), najveći je od svih evropskih tvorova. Telo mu je vretenasto i gipko, sa kratkim nogama i dugim, kitnjastim repom. Krzno mu je svetložućkasto sa dužim smeđim dlakama, a noge i rep mrke boje. Uši su kratke, a na glavi ima tipičnu masku. Živi u Aziji, istočnoj i centralnoj Evropi, a u Srbiji živi u Vojvodini i severnim delovima središnje Srbije, najčešće uz stajaće i sporotekuće vode. Hrani se sitnim poljskim glodarima poput voluharica, hrčaka i tekunica, ali rado jede i ptice, žabe i guštere. Ženka koti do 8 mladunaca koji u aprilu na svet dolaze slepi i goli. Neprijatelji su mu lisice, šakali i podivljali psi. Ali, najviše ga ugrožava čovek proganjanjem, uništavanjem stepskih staništa i upotrebom rodenticida u poljoprivredi. Zbog bliskog srodstva sa mrkim tvorom (Mustela putorius) u prirodi se mogu naći hibridne jedinke. Prema IUCN kriterijumima, stepski tvor nije ugrožena vrsta, ali je populacija u istočnoj Evropi ugrožena pre svega nestajanjem stepskih staništa, slično kao i u Srbiji, gde je svrstana u strogo zaštićene divlje vrste i gde se realizuje poseban projekat revizije i utvrđivanja stanja i statusa populacija.

Balkanska divokoza Rupicapra rupicapra balcanica Bolkay, 1925

Snažan i elegantan papkar tankog vrata, male glave i vitkih čvrstih nogu, živi na nadmorskim visinama od 500 do 3.100 m. Staništa su mu stenovite klisure, kanjoni i planinski kamenjari iznad gornje šumske granice. Areal balkanske divokoze je ostrvskog tipa. U Srbiji ova vrsta autohtono živi u kanjonu reke Drine, na Mokroj Gori, Prokletijama, Koritniku i Šar planini. Osim toga, potpuno je uspelo naseljavanje na dva lokaliteta u istočnoj Srbiji – u Đerdapskoj klisuri i u Lazarevoj klisuri kod Zlota u opštini Bor. Divokoze žive u manjim krdima. Imaju istančan vid i sluh. Pare se od novembra do januara, kada mužjaci okupljaju dve do šest ženki u svoje hareme. Mladunci na svet dolaze u aprilu. U prirodi žive oko 10 godina, a u zatvoreništvu do 18. Brojnost divokoza u Srbiji se blago povećava. Prema IUCN kriterijumima (International Union for Conservation of Nature), divokoza nije ugrožena vrsta. U Evropi su ugrožene usled nestajanja staništa i zbog male brojnosti i izolovanosti lokalnih populacija zbog čega se dešava ukrštanje u srodstvu. U Srbiji je svrstana u zaštićene divlje, ali i lovne vrste zaštićene lovostajem.

Mrki medved Ursus arctos Linnaeus, 1758

Najveći je evropski kopneni sisar. Telo mu je zdepasto i snažno građeno sa masivnom glavom i izduženom njuškom. Noge su snažne, sa velikim kandžama, a rep kratak. Krzno je bogato, a dlaka gusta i duga. Boja krzna varira od svetlosmeđe do mrke. U prirodi živi relativno dugo, 20 do 30 godina. Svaštojed je. Živi solitarno, osim u periodu parenja i kada ženka podiže mladunce. Poligamna je vrsta. Pari se od sredine maja do jula, a ženka ima odloženo embrionalno razviće i koti do tri mladunca tokom zime, dok je još u hibernaciji. Mladi su na koćenju slepi, bez krzna i zuba i teški svega 500 grama. Ženka doji mečiće do početka leta, koji se od majke odvajaju tek u drugoj ili trećoj godini. Mrki medved je najšire rasprostranjena vrsta medveda, mada je danas prisutan samo na delu nekadašnjeg areala, a Srbija je jedina zemlja koja na svojoj teritoriji ima prisutne tri evropske populacije medveda – dinarsko pindsku, karpatsku i istočno-balkansku. Brojnost medveda u Srbiji lagano raste. Prema IUCN kriterijumima, mrki medved je ugrožena vrsta, mada globalno i u Evropi nije. U Srbiji je svrstan u strogo zaštićene divlje vrste i trajno zaštićene lovne vrste.

Stručna saradnja: dr Milan Paunović, muzejski savetnik, Prirodnjački muzej u Beogradu

Umetnička obrada maraka: Miroslav Nikolić