„Počnimo ljubav iz početka” na Bitefu

Tomas Ostermajer, Milo Rau, Štefan Kegi, Jorg Karenbauer, Bobo Jelčić, Sebastijan Horvat... samo su deo plejade umetnika svetskog renomea koji će se ove godine predstaviti publici 53. Bitefa u terminu od 17. do 26. septembra, a koji prati podnaslov „Počnimo ljubav iz početka”. Ivan Medenica, umetnički direktor Bitefa, ove godine u zvaničnu selekciju uvrstio je 12 predstava umetničkih trupa iz Nemačke, Belgije, Nigerije, Francuske, Brazila, Slovenije, Hrvatske i Srbije.

Kao i prethodne tri godine, ni ove jeseni Bitef, zapravo, kako se moglo juče čuti na konferenciji za medije u Skupštini grada Beograda, ne počinje svečanim otvaranjem već danom prologa u kome će na više lokacija biti izveden projekat „Beograd na daljinski” Rimini protokola i autorskog tandema Štefan Kegi i Jorg Karenbauer. „Beograd na daljinski” smešten je, kako objašnjava Ivan Medenica, u prolog ne samo zato što nije novijeg datuma, izveden je već u nekoliko desetina svetskih gradova, već zato što nas sjajno uvodi u tematsku liniju programa koja počiva na preispitivanju zajednice, ali i na umetničkoj participaciji, odnosno imerzivnom pozorištu.

– Njegova imerzivnost je apsolutna jer se ovde publika ne utapa u dramsku fikciju ili pozorišnu situaciju već je sama stvara: prateći uputstva digitalizovanog glasa sa slušalica gledaoci idu kroz svoj grad, sa lokacije na lokaciju, kao da im je on nepoznat, kao da ga tek sad otkrivaju, dok su pri tome navođeni da ispituju svoj odnos prema gradu, zajednici, međuzavisnosti pojedinca i grupe – naglašava Ivan Medenica.

Čast da na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu svečano otvori 53. izdanje Bitefa ovoga puta pripašće predstavi „Orest u Mosulu” u produkciji NTGenta, rađenoj po Eshilovoj „Orestiji”, u režiji jednog od politički i umetnički najradikalnijih i najprovokativnijih svetskih reditelja Mila Raua, inače jednog od prethodnih dobitnika „Politikine” nagrade za najbolju režiju na Bitefu.

Za razliku od Eshila, a na liniji značajnih savremenih režija „Orestije” Milo Rau ne nudi izmirenje, već pokazuje da nasilje jednih samo rađa nasilje drugih, da živimo u svetu potpunog urušavanja pravde, prava i demokratije.

Posle predstave „Orest u Mosulu” niže se nekoliko drugih ostvarenja u kojima se takođe tretiraju različiti oblici potpune entropije društva u savremenom svetu. Te predstave ne pripadaju, kao nemali deo drugih ostvarenja na 53. Bitefu, izvođačkim oblicima kao što su novi cirkus, savremeni ples ili performansi-instalacije, već se mogu najšire odrediti kao „dramski teatar”, često zasnovan i na vrhunskoj glumi.

Naravno, to nisu klasične dramske predstave, primećuje Ivan Medenica, a njihov se „bitefovski kvalitet” ostvaruje upotrebom različitih tehnika savremenog pozorišta kao što su ponovno pisanje teksta na osnovu priče i likova iz neke klasične drame, osmišljeno korišćenje videa, ali, takođe, kao i u pomenutim predstavama, naglašeno učešće publike. Takve su obe predstave iz Srbije, „Tartif” u režiji Igora Vuka Torbice rađen u koprodukciji Narodnog pozorišta Sombor i SNP Novi Sad, i „Zašto je poludeo gospodin R” u režiji Bobe Jelčića i u izvođenju Jugoslovenskog dramskog pozorišta..

Prvu celinu festivala, onu koja tematizuje fenomen raspada društva-zajednice, zaokružuju predstave „Mladež bez boga” hrvatskog reditelja Boruta Šeparevića, u produkciji Montažstroja i ZKM-a, koja tretira problem vršnjačkog nasilja indukovanog opsesijom video-igricama i fotografisanjem svega, pa i najgorih brutalnosti. Tu je i plesno ostvarenje „YUROPA” u koreografiji Kuduza Onikeka iz Lagosa, Nigerija, autentičan, vrlo dirljiv pogled na tematiku migracije iz ugla žrtava, samih Afrikanaca.

Predstava francuskog novog cirkusa „Retke ptice” u produkciji trupe „Vuk za čoveka” iz Lila nije participativna, imerzivna, ali zato odnosi među izvođačima imaju isti kvalitet kao i oni između izvođača i gledalaca u „Pozvanima”. Bez i jednog jedinog elementa dekora ili rekvizite izvođači se penju jedni na druge, podižu na ramena, vrte, bacaju...

Kako će se tokom predstave „Ali: strah jede dušu” Sebastijana Horvata utapanje publike u svet dramskih likova pretvoriti u osećaj naše snažne empatije s njima, tako će, u sjajnoj igri Nataše Barbare Gračner i drugih slovenačkih glumaca, i ljubav konačno pobediti.

Posle više od petnaest godina na Bitefu je ponovo i jedan od vodećih nemačkih i svetskih reditelja Tomas Ostermajer i njegovo pozorište Šaubine iz Berlina. Predstava sa, za koncept 53. Bitefa lajtmotivskim naslovom, „Istorija nasilja” podseća na „rane radove” ovog reditelja bazirane na savremenim temama „urbanog nasilja”, žestokoj glumačkoj igri, izvođenju muzike uživo i promišljenoj upotrebi videa.

Imerzivna plesna instalacija Lusijane Lare „O mesu i betonu” je koreografski vrlo apstraktna, ali ujedno i žestoka, neposredna.

Nova zajednica, zasnovana na učestvovanju, prepuštanju i saradnji u okviru izvođačke situacije, saznajemo, krajnji je ishod glavnog programa 53. Bitefa. On se ostvaruje u predstavi „Pozvani” koreografa Sepe Bajensa u produkciji poznate belgijske trupe Ultima Vez iz Brisela kojom se 53. Bitef zatvara.