Kraljevo na razmeđu dinastija i ratova

Kraljevo – Dugo, strpljivo i stručno pripremana je stalna postavka u kraljevačkom zavičajnom muzeju. Čine je brojni eksponati, izloženi na oko 420 kvadratnih metara, a kroz oblasti arheologije, istorije, etnologije i likovne umetnosti prati se razvoj Kraljeva i okoline od praistorije do kraja Drugog svetskog rata. Zato i nije čudo što se na otvaranju okupio impozantan broj posetilaca.

Nisu, naravno, autori postavke krivi što osim na slavnu prošlost, izloženi eksponati podsećaju i na ovdašnje podele i zlo i nesreću koje su prouzrokovale. No, kako neko reče, „utešno je” što bez toga ne bi bilo ni burne istorije, ni ovako zanimljive izložbe.

Tako, jedan muzejski ugao je posvećen Karađorđevićima i Obrenovićima: tu je smešteno „kraljevsko kupatilo”, odnosno umivaonik, lavor, bokal… sve od porcelana, sa monogramom kralja Aleksandra Obrenovića, ali i deo nameštaja Petra Karađorđevića, koji su baš na ovom spratu bili smešteni prilikom poseta Kraljevu. Tu su i fotografije, pozivnice, plakati, naslovne novinske stranice, svedočanstva o poseti Milana Karađorđevića 1892. godine Karanovcu i tadašnjem „kumovanju” gradu, odnosno davanju imena tadašnjoj varoši na Ibru. Zatim, spomenice o miropomazanju Aleksandra Obrenovića 1889. godine u Žiči i Petra Prvog Karađorđevića 1904. godine u istom manastiru. U jednom uglu su i dokazi o boravku Drage Mašin u Kraljevu, i njenom drugovanju sa Mihailom Čebincem dok se njen suprug Svetozarbavio projektovanjem i izgradnjom puta duž Ibarske doline. Tu su i svedočanstva o političkim aktivnostima predratnih ministara i oficira, dokumenta o školovanju Dragutina Dimitrijevića Apisa u kraljevačkoj varoši...

U istoj vitrini, smeštene si legitimacije, vojne knjižice, oružje i drugi lični predmeti koji su pripadali pripadnicima i četničkog i partizanskog pokreta: jer, ovde su se 1941. zajednički borili, združenim snagama napadali okupatora, zajedno vozili prvi tenk, sve do 2. novembra, iste godine, kada su se nepomirljivo posvađali i podelili. Pažnju posetilaca privlači i originalna propusnica za suđenje Draži Mihailoviću koja, kako na njoj piše, važi za jedan dan.

Znatan deo prostora, istoričari Dragan Drašković i Silvija Krejaković, posvetili su tragediji iz oktobra 1941. kada su fašisti za odmazdu streljali 2.190 talaca. No, nije izostao ni deo posvećen savezničkom bombardovanju Kraljeva 1944. godine.

Arheolog Tatjana Mihailović ističe značajan arheološki nalaz – blago iz atara sela Kruševice, odnosno nakit i dve posude iz groba plemenske aristokratije iz prve polovine petog veka pre nove ere. Tu su i zanimljivi predmeti pronađeni na nalazištima u tvrđavi Maglič, Žiči i nalazi iz Crkvina, koji pripadaju starčevačkoj kulturi.

Suzana Novčić nam u odeljenju likovne umetnosti ukazuje na deo legata Olivere Radojković-Čolović, odnosno na tri izuzetno vredne ikone na staklu iz polovine 19. veka. Inače, ova zbirka u kraljevačkom muzeju broji oko 800 dela, a kontinuitet razvoja likovne umetnosti se prati od prvog školovanog kraljevačkog slikara Vladislava Maržika, koji je bio svojevrsni hroničar ovog grada.

Razgledanjem eksponata poput odeće, posuđa, pribora… kako nam objašnjava etnolog Tatjana Šibaliž, posetilac muzeja može steći predstavu o načinu života i odevanja Kraljevčana posle oslobođenja od turske vlasti pa do savremenog doba, prihvatanja uticaja Zapada i građanske kulture.