Petrovačka cesta

„Baš na Petrovačkoj cesti izgradićemo crkvu gde su Srbi najviše stradali. Srbija će izdvojiti taj novac”, izjavio je predsednik Srbije Aleksandar Vučić na skupu povodom Dana sećanja na Srbe stradale u 20. veku, održanom 19. septembra ove godine u Drvaru.

Šta se to desilo na Petrovačkoj cesti?

Dana 7. avgusta 1995. kod Bravskoga (topografski nazivi tog naselja su još Klenovac i Janjilo), mesta koje se nalazi između Petrovca i Ključa, u avio-granatiranju hrvatskih aviona u izbegličkoj koloni poginulo je deset osoba (među njima četvoro dece, dvadesetogodišnja devojka i osamdesettrogodišnja starica), a nekoliko desetina ljudi je, što teže što lakše, ranjeno. Ova izbeglička kolona krenula je iz severne Dalmacije i Like i u Martinbrodu preko Une prešla u Republiku Srpsku.

U avgustu 2006. godine, u organizaciji Republičke organizacije porodica zarobljenih i poginulih boraca i nestalih civila Republike Srpske, na mestu granatiranja kolone na Petrovačkoj cesti postavljen je drveni krst. S obzirom na to da pored tog obeležja nije bilo drugih oznaka (o žrtvama i počiniocima), krst je nekoliko puta od „nepoznatih lica” bio prestrugan. Zbog toga su 2010. godine „Veritas i prijatelji" oko toga krsta postavili mermerne ploče na kojima su ispisani podaci o počiniocima, žrtvama i vremenu njihovog stradanja.

Na prednjoj ploči piše da su život tada izgubili Mika Kovačević (1912) iz Begluka kod Donjeg Lapca; Darinka Dane Drča (1927) i njeni unuci Jovica Dušana Drča (1989) i Mirjana Milana Dubajić (1974), svi iz Brotinje kod Donjeg Lapca; Nevenka (1984) i Žarko (1986), deca Spase Rajića iz Donjeg Lapca; Krstan Obrada Vuković (1951), rođen u Han Kuli kod Banje Luke i njegov sin Darko (1982), rođen u Bihaću, obojica živeli u Donjem Lapcu i Branko Stevana Stjelja (1923) i njegov sin Mirko (1961) iz Nadina kod Benkovca.

S obzirom na dotrajalost drvenog krsta i mogućnost ponovnog oštećenja, odlučili smo da drveni krst zamenimo metalnim, jer je ocenjeno da granatiranje izbegličke kolone zaslužuje monumentalnije obeležje i zbog broja stradalih, posebno dece, i zbog toga što Krajišnici do tada nisu bili u mogućnosti da na području Hrvatske podižu spomenike svojim sunarodnicima stradalim u ratu 1991–1995. godine. Većinu novca za novi metalni krst u novembru 2010. godine obezbedili su građani Republike Srpske uplatom na humanitarni telefon.

Spomenik u obliku stilizovanog pravoslavnog krsta, sa krakovima visine šest i širine tri i po metra, izrađenog od nerđajućeg čelika (rostfraj), po projektu mladog banjalučkog arhitekte i scenografa Marka Bilbije, postavljen je na već ranije podignuto postolje na kojem su se nalazile i mermerne ploče sa podacima. Dograđeni spomenik je otkriven na petnaestogodišnjicu tog tragičnog događaja. Istoga dana ga je i osveštao tadašnji vladika Eparhije bihaćko-petrovačke gospodin Hrizostom.

Poslednjih godina na godišnjicu ovog događaja oko spomen-obeležja okuplja se sve više i više ljudi iz Hrvatske, Federacije BiH, Republike Srpske i Republike Srbije. Dolaze i Srbi i Bošnjaci. Dolazi i načelnik opštine Bosanski Petrovac (ranije Zlatko Hujić, od ove godine i Dejan Prošić). Redovno dolazi i delegacija iz Donjeg Lapca, odakle je većina žrtava, na čelu sa načelnikom opštine Ilijom Obradovićem čiji su školski drugovi ubijeni na ovom mjestu. Redovno dolazi i delegacija  opštine Drinić, najbliže opštine iz Srpske, na čelu sa gradonačelnikom Milanom Brkićem, koji već godinama priprema i daću za pokoj duša nevino ubijenim Krajišnicima na Petrovačkoj cesti.

Na istom drumu ginula su deca od tuđinskih aviona i četrdesetih godina prošlog veka , o čemu govori i pjesma Branka Ćopića „Na Petrovačkoj cesti”: „Na cesti Petrovačkoj izbjeglice/  i trista djece u koloni./  Nad cestom kruže grabljive ptice,/  tuđinski avioni./  Po kamenjaru osniježenom/  čelična kiša zvoni.../  U snijegu rumena Marija/  mamina kćerka jedina,/  bilo joj sedam godina.”

Devedesetih godina se istorija ponovila. Ovoga puta  je na Petrovačkoj cesti izbeglička kolona bila mnogo duža i u njoj je bilo mnogo više dece. Nad njima je kružila  neka modernija „grabljiva ptica", zvala se MIG 21. Poletela je iz Splita i po izbegličkoj koloni, usred bela dana, izbacila „čeličnu kišu”. Četvoro Marijinih malih sunarodnika – Jovica (6), Žarko (9), Nevenka (11) i Darko (13) – ostadoše da leže na istom drumu. Ovoga puta bilo je leto i nije bilo snega.

Prilikom prošlogodišnjeg služenja pomena, vladika bihaćko-petrovački, gospodin Sergije, predložio je da se, pored postojećeg spomen-obeležja, podigne i spomen-kapela, što su svi prisutni, a posebno Krajišnici, zdušno pozdravili, kao što pozdravljaju i u na početku teksta citiranu najavu predsednika Republike Srbije.

Dokumentaciono-informativni centar „Veritas”