Lebane na putu rimskih careva

 Lebane – Jedan od najzanimljivijih spomenika vizantijske kulture Caričin grad nedaleko od Lebana uvršten je u zajednički projekat Ministarstva kulture i Ministarstva turizma pod nazivom „Putevi rimskih careva”. Tako će ovaj dragulj svetske arheologije, koji za sada uglavnom posećuju đačke ekskurzije, biti i atraktivna turistička destinacija. Nedavno je osnovana i opštinska turistička organizacija, u čijim programima će centralno mesto imati Justinijana Prima, poznatija kao Caričin grad.

 Car Justinijan Prvi, za koga se veruje da se rodio u ovom kraju i da je bio srpskog porekla, vladao jeVizantijskim carstvom od 527. do 565. godine. Grad je po njemu nazvan Justinijana Prima i bio je važno trgovačko i političko središte, ali je njegova moć bila kratkog veka. U zajedničkom naletu, porušili su ga Sloveni i Avari 631. godine.

 U narodu postoje brojne legende o Caričinom gradu, među kojima je najzanimljivija ona o tragičnoj ljubavi careve kćeri i lepog svinjara iz obližnjeg sela. Za njihovu ljubav vezana su i predanja o nastanku imena okolnih sela.

Legenda kaže da je grad imao samo jednu cisternu na Akropolju koja nije mogla da obezbedi dovoljno vode u slučaju opsade, pa je car Justinijan obećao svoju kćer onome ko dovede vodu sa visa. To je pošlo za rukom svinjaru koji je sa Petrove gore na Radanu, preko Deli vode i Terazija, sproveo vodu u Caričin grad. Po njemu je njegovo selo nazvano Svinjarica.

 Ali, car nije mogao da prihvati svinjara za zeta, pa je pogazio reč, uprkos tome što je njegova kći zavolela naočitog svinjara. Careva kći i svinjar su odlučili da pobegnu. Po jednoj legendi, seli su u kola koja su vukli konji, a po drugoj su uzjahali najbolje konje i pobegli iz grada.

 Na jednom delu puta, iz kola ispadne tulac, po kome se nazove današnje selo Štulac. Po drugom predanju, konj je udario u stenu i povredio se, pa mu je svinjar oko noge uvezao komad drveta, sličan štuli. Nastavili su da beže i na jednom mestu kola se počnu gegati, pa selo dobi ime Geglja. Druga legenda kaže da je konj zbog povrede noge šepao (gegao), pa je selo po tome dobilo ime. Premoreni konj je u jednom trenutku pao od umora, pa to selo dobi naziv Tupale. Na izlasku iz šume, čuvar careve šume objasnio je da šuma više ne može da ih štiti i selo dobi ime Šumane (šuma ne).

 Za postanak imena Lebane vezane su dve legende. Po jednoj je carici i svinjaru na tom mestu ispao oštećeni točak sa kola i tom prilikom im se prosuo hleb koji su poneli. Pošto više nisu imali hleba (’leba ne), mesto dobi ime Lebane. Po drugom predanju, kad su stigli na reku, zatražili su hleb od meštana, ali im oni, bojeći se da ih Justinijan ne kazni zbog pomaganja beguncima, rekoše: „’Leba ne!”

Priča, ili bolje reći legenda o zabranjenoj ljubavi ima tragičan kraj: potera je sustigla begunce, svinjaru je odrubljena glava, a srce careve kćeri, koja nije mogla da preboli smrt voljenog, prepuklo je od tuge.