Operacija „Maslenica” u filmskoj seriji „General”

I film i serija pod nazivom „General” pokazuju da se država Hrvatska, koja stoji iza ovog projekta sa oko tri miliona evra i „patriotskim” govorom predsednice države na premijeri filma, još nije ni počela suočavati sa svojom novijom prošlošćuNa pravoslavni Božić ove godine HRT je u večernjem udarnom terminu emitovao petu epizodu filmskog serijala „General” Antuna Vrdoljaka, koja je posvećena hrvatskoj agresiji na južne delove Republike Srpske Krajine (RSK), pod kodnim nazivom „Maslenica”, koja je započela 22. januara 1993. Agresija je izvršena u toku realizacije „Vensovog plana”, kojim je godinu dana ranije RSK stavljena pod zaštitu mirovnih snaga UN-a (Unprofor).

U narednih nekoliko dana hrvatske oružane snage su uspele da zauzmu nekoliko desetina kvadratnih kilometara na Ravnim Kotarima, uključujući i aerodrom „Zemunik”, i nekoliko visova na Velebitu i da preuzmu kontrolu nad branom i hidroelektranom „Peruća”. Intenzivne borbene aktivnosti za Ravne Kotare potrajale su do kraja marta 1993, a slabijeg intenziteta i do kraja te godine

Prema „Veritasovoj” evidenciji, u ovoj agresiji je poginulo i nestalo 348 Srba, od čega 55 civila, prosečne starosti 60 godina. Među žrtvama se nalaze i 34 žene, prosečne starosti 57 godina i troje dece do 12 godina, te 65 dobrovoljaca sa prostora Srbije i BiH, koji su došli na Ravne Kotare da zajedno sa domicilnim Srbima brane njihova vekovna ognjišta. A na hrvatskoj strani je, prema njihovim službenim podacima, samo do 31. marta iste godine, bilo 127 poginulih boraca.

U pomenutoj epizodi ima jedna poduža scena u kojoj ranjeni srpski dobrovoljac iz Šumadije biva zarobljen od strane hrvatskog vojnika, u kojeg nije hteo da puca iako mu je bio na nišanu. Hrvatski vojnik preuzima brigu o dobrovoljcu tako što ga ranjenoga u kolicima (tačkama) voza kroz razrušeno srpsko selo, i usput razgovaraju. Hrvatski vojnik govori: „ne bi ja ni bia u ratu da nas niste ti i tvoji napali ka’ zviri, rušili gradove, palili kuće, žene silovali, ljude ubijali...”, a dobrovoljac odgovara: „Misliš da sam ja hteo da dođem ovde, misliš da mi je do jaja ovde? U mom kraju su svi dezerteri. Eno ih bleje po Beogradu i inostranstvu. J... im se i za ovaj rat i za Jugoslaviju i za Republiku Srpsku Krajinu i za sve ovo. Oni imaju svoju Srbiju....”

Kao čoveku sa Ravnih Kotara, koji je kao član Štaba TO opštine Benkovac učestvovao u organizaciji odbrane napadnutih srpskih sela, uključujući i rodno selo, poprilično su mi poznate činjenice i okolnosti oko ove agresije, tako da mi ova i slične scene liče na spotove hrvatske vojske iz tih ratnih godina, koje sam imao prilike da slušam i gledam na hrvatskim elektronskim medijima sve vreme rata. I jedni i drugi imaju cilj da prikažu jednu stranu, srpsku, kao agresorsku i zlu, a drugu, hrvatsku, kao nedužnu, prisiljenu da se brani od „mrskog agresora” prema kojem ipak pokazuju svoje humano lice.

Naviknut na takvo prikazivanje rata devedesetih od strane Hrvata, ne bih ni reagovao na ovaj filmski prikaz akcije „Maslenica” da nisam naišao na reakciju jednog učesnika u ovoj akciji sa hrvatske strane, objavljene u zagrebačkom „Jutarnjem listu”, 10. januara, koju su preneli i mnogi drugi hrvatski mediji.

Krasnodar Kišur, u ratu pripadnik 7. gardijske brigade „Pume” iz Varaždina, sada predsednik Udruženja dobrovoljaca i veterana domovinskog rata, objašnjava da je scena u kojoj hrvatski vojnik vozi srpskog u tačkama u selu Drače totalno „preokretanje stvari”. Istina je da su ranjenog vojnika iz njegove jedinice Roberta Herkova Ulu zarobili „okupatori” te su ga natovarili u tačke, i u njima ga vozili od jednog do drugog mrtvog saborca i mlatili ga. I u kninskoj su ga bolnici redovno prebijali(!?), a kasnije su ga razmenili. Herkova je u kninskoj bolnici posećivao, a i ranije mu je tokom zarobljavanja spasio život, komandant odbrane sela Drače, tvrdeći da je ovaj ranije njega ostavio u životu kada su ga bili zarobili prilikom ulaska u selo, ali im je uspeo pobeći. „To je stvarni, totalno izvrnuti prikaz događanja prilikom kojeg je poginulo šest hrvatskih vojnika, a 16 ih je bilo ranjeno” – tvrdi Kišur.

Pod istim nazivom prikazan je i film na prošlogodišnjem filmskom festivalu u Puli, ali ga je kritika, za razliku od publike, dočekala na nož, spočitavajući mu ideološki performativ – ritualno oblikovanje službene verzije hrvatske novije istorije kroz lik idealnog hagiografskog reprezentanta kao što je Ante Gotovina (o tome sam u istoj ovoj rubrici 23. jula 2019. objavio tekst „Vrdoljakov General”).

I film i serija pod nazivom „General” pokazuju da se država Hrvatska, koja stoji iza ovog projekta sa oko tri miliona evra i „patriotskim” govorom predsednice države na premijeri filma, još nije ni počela suočavati sa svojom novijom prošlošću iz rata devedesetih, što nije dobro ni za hrvatsko društvo a ni za region. Kritike domaće stručne javnosti i neposrednih učesnika u događajima koje tretiraju film i serija ipak daju nadu da će kad tad doći i do istinske katarze hrvatskog društva.

Dokumentaciono-informativni centar Veritas

Prilozi objavljeni u rubrici „Pogledi” odražavaju stavove autora, ne uvek i uređivačku politiku lista