Crkva i Crna Gora

Predsednik Crne Gore Milo Đukanović je u nedavnom intervjuu Tanjugu rekao da neće povući sporan Zakon o slobodi veroispovesti. Pored toga rekao je da će raditi na „obnovi autokefalnosti Crnogorske pravoslavne crkve”. Ovaj drugi stav predsednika Đukanovića je ostao gotovo neprimećen a smatram da u njemu leži čitava suština problema nastalih ovim zakonom.

Naime, treba se podsetiti da je Zetsku episkopiju osnovao Sveti Sava 1219. godine kada je Srpska crkva stekla autokefalnost. Od tada do danas Zetska episkopija ima punih osam vekova kontinuiteta i nikad nije bila ukidana (menjala je nazive i danas je to Mitropolija crnogorsko-primorska) i to je čini jedinom eparhijom Srpske pravoslavne crkve koja bez prekida postoji od 13. veka. U svakom trenutku postojanja Pećke patrijaršije ona je bila njen deo i u tituli mitropolita crnogorsko-primorskog stoji da je egzarh pećkog trona. Turci su ukinuli Pećku patrijaršiju 1766. godine i od tada cetinjske vladike deluju potpuno samostalno. Crna Gora je u narednim decenijama uspela da izbori nezavisnost, koja joj je i zvanično priznata 1878. godine. U to vreme je i Cetinjska mitropolija delovala samostalno i tačno je da se između ostalog „autokefalnost” Crnogorske crkve pominje u Ustavu Knjaževine Crne Gore iz 1905. godine. Međutim, ta „autokefalnost” nije bila kanonska jer nije dobijena ni od koga već je bila izraz samostalnosti Crne Gore i želje kralja Nikole da se i crkva u Crnoj Gori izjednači u statusu sa crkvom u Srbiji.

Nakon Prvog svetskog rata i stvaranja jugoslovenske države Pećka patrijaršija je obnovljena 1920. pod nazivom Srpska pravoslavna crkva. Mitrofan Ban, tadašnji cetinjski mitropolit, zdušno je to podržavao. Čak je i vlada Kraljevine Crne Gore u egzilu bila za obnovu patrijaršije ali da sedište bude u Peći, pošto je ono pripalo Crnoj Gori posle Balkanskih ratova.  Kasniji patrijarsi srpski Varnava Rosić i Gavrilo Dožić bili su iz Crne Gore.

Iz ovoga se vidi da je neosporan srpski karakter crkve u Crnoj Gori Petrovića, na čiju tobožnju obnovu se poziva predsednik Đukanović, i da pošto je crnogorsko rukovodstvo sa njim na čelu napravilo novi jezik, novu zastavu, a još je komunističko rukovodstvo ranije napravilo novu naciju, sada na scenu stupa pravljenje nove crkve. Njena prava osnova su gospodin Miraš Dedeić, koji je izopšten iz crkve, i grupa oko njega osnovana devedesetih godina prošlog veka kojoj Đukanović hoće da da srpske svetinje. Zakon o slobodi veroispovesti je samo početak tog procesa koji bi trebalo da se završi potpunim rasrbljivanjem Crne Gore. Na nama je da to sprečimo, činjenice su na našoj strani.

Milan Vuković,
Beograd