Revolver za pojas, a gusle u ruke

Zrenjanin – Nedavno je u Dvorani klasične umetnosti Narodnog muzeja u Zrenjaninu otvoren deo stalne postavke koji obuhvata zbirke Prirodnjačkog i Arheološkog odeljenja i Starije istorije. Značajno mesto u istorijskoj postavci zauzimaju dobro očuvani mačevi iz 11. i 12. veka, ukrasni predmeti, pečati, originalna zastava Torontalske županije i vatreno i hladno oružje iz 18. i 19. veka. A istinski dragulj među izloženim oružjem je revolver „smit i veson”. Revolver ove marke, i to mnogo lošije očuvan, ima jedino Vojni muzej u Beogradu.

Viši kustos i autor postavke, istoričar Vidak Vuković kaže za naš list da je oružje nabavljeno od Petra Jakšića, magistra istorije, koji je radni vek proveo u Bogatiću. Kada se vratio u Zrenjanin ponudio je revolver muzeju. Pre njega vlasnik „smita i vesona” bio je Petrov otac Mihajlo. On je 1941. godine iz svog sela Stepena, kod Gacka u Hercegovini, zajedno sa Blagojem Andrijaševićem, išao u Crnu Goru da kupi oružje, kako bi podigli ustanak protiv ustaša. Prodavci su, u znak dobro obavljenog posla, darivali Mihajla ovim revolverom, koga je, tokom rata, jedno vreme nosio i njegov brat Rajko.

Kada je Mihajlo nakon rata sa zemljacima kolonistima stigao u Sutjesku, posvetio se guslanju, po čemu je ubrzo postao poznat i priznat. Na svim nastupima je imao za pojasom zadenut „smit i veson”, a publika se divila dobrom guslaru i pevaču iz Hercegovine sa „kaubojskim” naoružanjem.

Inače, istorija američke korporacije „Smit i Veson” je sama po sebi zanimljiva. Poslovično vešti u marketingu, Amerikanci su 1871. iskoristili posetu velikog ruskog kneza Alekseja, kasnije cara Aleksandra Trećeg, i organizovali lov na bizone tokom koga je korišćen revolver koji su proizvodili. Tu je bio i Vilijam Kodi, poznat kao Bufalo Bil, koji će kasnije sa cirkusom nastupati u Evropi, pa i u Bečkereku (Zrenjaninu), i prvi put u ovim krajevima demonstrirati revolver s karakterističnom dugom cevi. Rusi su u nekoliko navrata u velikim količinama kupovali ovo oružje, a postoje saznanja da je ono i proizvođeno i u Rusiji.

U želji da modernizuje vojsku, crnogorska vlada je 1897. tražila od Rusije na poklon dvadesetak hiljada revolvera „smit i veson”. Posle niza odlaganja isporuka je stigla tek 1904. Dopremljeno je 25.000 komada, od kojih se jedan sada nalazi u zrenjaninskom muzeju.