Šta se krije ispod Pijace u lancima

Sombor – Šta se krije pod centrom Sombora pitanje je koje ovih dana zaokuplja pažnju javnosti u zapadnobačkom gradu. Nakon što su građevinske firme, „Somborelektro“ i „Džimi komerc“, angažovane na rekonstrukciji Pijace u lancima, zabole pijuk otkopavajući deo centra grada radi postavljanja novih instalacija i popločavanja, otpočela su i nagađanja o tome da se tu kriju i ključni arheološki nalazi o prošlosti Sombora.

Situacija je ipak nešto drugačija, a o tome se i Gradski muzej oglasio podužim saopštenjem povodom rekonstrukcije ove pijace. Ona se nalazi u centru Sombora, u delu grada koji je kao prostorno-kulturno istorijska celina „Istorijsko jezgro Sombora – Venac“ zaštićeno kulturno dobro od velikog značaja za Srbiju.

Nasuprot nagađanjima, tragovi koji su pronađeni u tlu nisu popunili prazninu koja postoji za period ranog i punog srednjeg veka. U obraćanju Gradskog muzeja Sombora, koje potpisuju Peter Mraković, direktor, Anđelka Putica, viši kustos arheolog, i Viktorija Uzelac, kustos arheolog, kaže se: „Tokom postavljanja rovova za instalacije naišlo se na nepokretne arheološke ostatke iz perioda Novog veka (18-19. vek), koji najverovatnije predstavljaju pomoćne objekte zidane za potrebe crkve. U neposrednoj blizini Plebanije otkrivena je najbolje očuvana temeljna stopa pomoćnog objekta“, navode stručnjaci muzeja. Na mestu iskopa nalaze se ostaci temelja zidanih objekata na čitavom prostoru no u nešto manjoj meri su vidljivi, budući da je sloj uništen i razvučen tokom nekoliko perioda nivelacija. Uočeni su i rovovi ispunjeni lomljenom ciglom i nabijeni građevinskim šutom od 18. do 20 veka. Ili, kako to u razgovoru za „Politiku“ kratko objašnjava direktor Mraković: „Nismo naišli na ostatke srednjovekovnih zidina i vojnog šanca već samo na temelje nekoliko objekta iz 18. veka.“

Međutim, ono što je otvorilo prostor nagađima jeste što se čitava rekonstrukcija u zaštićenom delu odvijala mimo znanja i učešća struke.

Sistematska arheološka iskopavanja unutar zaštićenog jezgra Sombora nikada nisu rađena, otuda je važan svaki mogući pogled u slojeve tla, a tako i u slojeve prošlosti. Gradski muzej Sombora navodi da iako se radovi odvijaju u strogo zaštićenom delu, oni nisu imali uvid u projektnu dokumentaciju koja mora da sadrži uslove za rekonstrukciju Pijace u lancima izdate od strane Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture.

Arheolozi Gradskog muzeja u Somboru izašli su interventno na teren, a uz nadzor predstavnika Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, napravljeni terenski zapisi, praćenje radova. Iako im je to zakonska obaveza, izvođači nisu obavestili ove nadležne institucije kada su na terenu naišli na arheološke ostatke.