Žuta mesečina

U knjizi „Samonikle biljke” prof. Petra D. Marina opisana jemesečina, žuta mesečina, mesečnik (fam: Asteraceae), višegodišnja zeljasta biljka, visine do 40 santimetara. Rizom jak, drvenast. Stabljika uspravna jednostavna ili retko granata, prekrivena kratkim dlačicama. Listovi, takođe, dlakavi, lancetasti, perasto deljeni. Prizemni listovi su dugi do 20 santimetara. Cvetovi su žuti skupljeni u cvasti glavice. Glavice, prečnika oko četiri milimetra, grupisane su u guste složene gronjaste cvasti.Vreme cvetanja: juni i juli.

Stanište: travnata i stenovita mesta, pretežno na krečnjaku. Može se naći i u grabovim i borovim šumama. Opšte rasprostranjenje ove biljke je Balkansko poluostrvo. U Srbiji je pronađena na više lokaliteta – u istočnoj i južnoj Srbiji.

Dekorativnost i mogućnost gajenja: Kao i niz drugih vrsta roda Achillea, ova vrsta ima veoma izražene dekorativne karakteristike. Žute, bogate cvasti ove vrste su svakako veoma ugledne, pa je ova biljka pogodna za uvođenje u kulturu i gajenje na raznim površinama. Pogodnost je što ova vrsta ne zahteva poseban tretman u smislu velike pažnje i zalivanja. Bila bi podesna za gajenje na siromašnijim podlogama, zasebno ili u kombinaciji sa drugim biljkama ove ili drugih familija. Cvetovi žute boje, kao što je slučaj sa ovom vrstom, veoma su pogodni za kombinovanje sa drugim bojama, jer se lako uklapaju sa drugim perenama. Može se gajiti i na malim kamenjarima, u baštama i okućnicama, ali i na drugim zelenim površinama.

Napomena: Srodna vrsta – A. millefolium L. koristi se od davnina kao lekovita biljka u tradicionalnoj, ali i u zvaničnoj medicini. Koristi se za široki spektar bolesti, ali posebno za tretman rana, za zaustavljanje krvarenja, kod bubrežnih bolesti, prehlada itd. Koristi se cela biljka, posebno za spravljanje čajeva. Danas je traženo etarsko ulje ove biljke.

*  *  *

Vilino sito, kravljak(Carlina acaulis L. fam: Asteraceae) jeste višegodišnja zeljasta biljka, najčešće bez stabljike (gr. a = ne i kaulos = stablo). Ređe je stabljika izražena. Rizom je vretenast i debeo, vertikalan. Listovi su perasto deljeni, ponekad dva puta. Sa svake strane se nalazi 10–12 režnjeva, koji su na vrhu sa bodljavim zupcima. Glavica je u prečniku do petnaestak centimetara. Spoljašnji listići involukruma postepeno prelaze u listove. Cvetovi su beličasti ili crvenkasti. Vreme cvetanja: od jula doseptembra. Ova biljka raste na sušnim travnatim ili stenovitim mestima. Kod nas se sreće po visokoplaninskim livadama. Rasprostranjena je u južnoj i srednjoj Evropi. Kod nas je zastupljena na planinama (Zlatibor, Povlen itd.).

Zbog svog neobičnog izgleda, veoma skraćenog stabla i relativno krupne glavice okružene duboko deljenim listovima, predstavlja dekorativnu vrstu, kako u svežem stanju, tako i u osušenom obliku. Posebno se često koristi u suvom stanju za aranžiranje sa drugim biljkama (pravljenje ikebana i slično).

Napomena: U korenu vilinog sita nalaze se etarska ulja sa antibiotskim dejstvom. Danas se od korena ove biljke pravi prašak koji se koristi u veterini (verovatno otuda narodni naziv za ovu biljku). U narodnoj medicini se koren kravljaka koristi za spravljanje čaja protiv upale bronhija i kod zadržavanja mokraće.

Knjigu prof. dr Petra D. Marina „Samonikle biljke” objavila je izdavačka kuća NNK Internacional iz Beograda i može se naručiti na telefone: 2688-975, 2687-051 i 3613-681.