Van Gog na transformatoru

Od našeg dopisnika

Atina – Grafiti su u Atini stari koliko i sam grad. Bilo da je reč o uličnoj umetnosti ili vandalizmu kroz ružno narušavanje fasada. Njihovo postojanje je dokaz da je grčka prestonica živa, da oni koji posežu za bojom pokušavaju da preslikaju probleme i glavna obeležja epohe u kojoj žive ili da jednostavno – ulepšaju stvarnost i okruženje.

Međutim, ideja da se ulični transformatori za struju i telefon „obuku” u novo ruho i ukrase delima poznatih slikara donela je priobalnoj atinskoj opštini Alimos priznanje iz Holandije. Muzej Van Goga u Amsterdamu je na svojoj fejsbuk stranici nedavno objavio fotografiju jednog takvog ormarića s „reprodukcijom” Van Gogove slike „Spavaća soba u Arlu” ili jednostavno – „Soba”. Uzbuđenje je zahvatilo sve u opštini, vest se pročula i društvenim mrežama prenela u svet. Saznalo se da je reč o samo jednom iz čitave serije umetničkih dela kojima su ukrašeni uglovi ulica Alimosa i iza kojih stoji prvi čovek opštine, koji je sproveo u život ideju o galeriji na otvorenom, izložbi na kojoj su se našla dela Van Goga, Dalija, Vorhola...

„Inicijativa da se ulice ulepšaju pokrenuta je pre nekoliko godina u više grčkih gradova, ali mi smo rešili da je razvijemo i ulice Alimosa ispunimo slikama svetskih i grčkih slikara. Otkrili smo dvoje talentovanih mladih uličnih slikara iz tima ’SpiLek’ i zamolili ih da ružne transformatore pretvore u umetnička dela”, kaže za „Politiku” gradonačelnik opštine Alimos Andrea Kondili i podvlači da je priznanje muzeja u Amsterdamu izazvalo veliko uzbuđenje među stanovnicima opštine, ali i gostima, koji sada, kako kaže, pored plaže i mora, dolaze i da vide i fotografišu kopije slika poznatih slikara.

„Ulice su tako postale galerija na otvorenom koja nam ulepšava život, donosi pozitivne emocije, čini nas boljima”, kaže Kondili i podseća da je opština za Novu godinu stanovnicima podelila kalendar u kojem su bile reprodukcije slika iz opštinske galerije. Takođe, upravo u Alimosu je u godinama pre pandemije održan festival grafita na kojima su ulični slikari dočarali istorijske junake, likove iz stripova, preneli svoje maštarije...

Andrea Kondili, gradonačelnik opštine Alimos

Još u antičko vreme grafiti su bili umetnost, slike kojima su ukrašavane prostorije i sudeći po onome što je sačuvano u muzejima, govorili su o zabranjenoj ljubavi, ratnicima, filozofima... Njima su oslikavani i zidovi u egipatskom carstvu, starom Rimu... U Grčkoj je ulično slikarstvo za vreme nacističke okupacije, građanskog rata i hunte dobilo političku konotaciju, da bi se tradicija nastavila i danas, kada veliki broj mladih Grka upravo kroz njih pokušava da izrazi nezadovoljstvo zbog krize, nezaposlenosti, neizvesnosti... Od 2000. godine grafiti postaju sve prisutniji na atinskim ulicama, a sa početkom ekonomske krize govori se o „epidemiji grafita”, jer stasava generacija mladih koji na festivalima organizovanim po opštinama sprejevima u boji izražavaju svoja osećanja.

U pojedinim delovima Atine murali ukrašavaju zidove, zgrade, prolaze. Najviše ih je u centru grada, u Gaziju, Psiriju, duž linije pirejskog metroa... Već godinama turistima se prilikom posete Atini nude i organizovane ture obilaska atinskih murala, grafita i upoznavanje s radovima najpoznatijih grčih uličnih slikara. Veliki je broj turista, posebno onih iz Berlina, koji poznaju i cene uličnu umetnost. U njihovom gradu se mesecima čeka na red da bi neko od poznatih uličnih slikara oslikao njihovu zgradu, i to za sume od više hiljada evra.

Mnogi od atinskih uličnih umetnika poznati su širom Evrope... Taksis slika političare, često istorijske ličnosti, dok Bili Dži na svojim muralima prikazuje životinje, a Disizopijum scene magičnog realizma.

U upravo objavljenoj knjizi „Oči grada – ulična umetnost”, Tanasis Čulijaris, doktorand na Katedri za komunikaciju Atinskog univerziteta Kapodistrija, izučava pojavu sa estetskog, socijalnog, ekonomskog i političkog aspekta i kaže da se „kroz čitanje ilustrovanih atinskih zidova može videti pokušaj umetnika da se na ovaj način približe socijalnom i političkom prostranstvu”.

Uporedo sa onima koji svom gradu bojama žele da donesu svežinu ne bi li postao bolje mesto za život, stasala je i generacija sa suprotnim shvatanjima – mladi anarhisti, koji tu istu Atinu uništavaju, njene državne institucije zasipaju patronama sa crnom i crvenom bojim pokušavajući da tako pokažu kako se ne slažu sa sistemom, s vladom, merama zabrane u vreme pandemije... To su grupe koje se svakodnevno sukobljavaju s policijom, pale automobile i kontejnere, razbijaju izloge prodavnica i banaka, podmeću eksploziv i uništavaju prestonicu Grčke pretvarajući je u taoca svog nezadovoljstva, sejući strah među Atinjanima – uništavaju sve što je lepo.

Sociolozi kažu da su žvrljotine po tek okrečenim fasadama izazov i reakcija frustriranih klinaca koji „plaču da im pomogne društvo koje i ne primećuje da oni postoje”. Ima ih na svakom koraku, ali u Atini, čini se – previše. Opštinske i gradske vlasti troše ogromne sume kako bi izbrisale tragove njihovog vandalizma, ali nema pravih mera i kazni koje bi ih zaustavile. Gradonačelnik Atine Kostas Bakojanis tvrdi da neće odustati od namere da centar bude čist i da tek okrečene fasade ponovo zablistaju. Koristi se boja s koje se lako spiraju grafiti, pa tako svako jutro gradske ekipe peru zidove, preko noći osvanu novi grafiti, a sociolozi ulivaju nadu tvrdnjom da će gnev i nezadovoljstvo jednom ipak uminuti.