„Crvena pravda” i atentat na Milorada Draškovića

Pre sto godina, 21. jula 1921, izvršen je atentat na ministra unutrašnjih dela Kraljevine SHS gospodina Milorada Draškovića u Delnicama (Gorski Kotar, Hrvatska). Pre toga, njegovom uredbom, tzv. Obznanom, Vlada Kraljevine SHS je 29. decembra 1920. godine obelodanila naredbu o zabrani rada Komunističke partije Jugoslavije (KPJ), koja je do tada učestvovala u političkom životu zemlje kao legitimna stranka, s obzirom na to da je imala delegate u parlamentu. Na izborima za ustavotvornu skupštinu 28. novembra 1920. godine osvojila je 58 poslaničkih mandata i bila treća po broju poslanika.

Zbog straha od revolucionarnih zbivanja koja su zahvatila mnoge zemlje u Evropi posle Prvog svetskog rata (pobeda boljševičke revolucije u Rusiji; Spartakistički ustanak nemačkih komunista Karla Libknehta i Roze Luksemburg; pobuna socijalista u Italiji pod vođstvom Đakoma Mateotija i u Mađarskoj pod vođstvom Bele Kuna), regent Aleksandar Karađorđević i vlada odlučuju da se obračunaju s komunistima u zemlji. Na niz štrajkova, demonstracija, sukoba komunista i radnika s policijom, ali i terorističke akte revolucionarne frakcije komunista, kao i njihovo zalaganje za temeljnu promenu društveno-političkog uređenja oružanim putem, tj. revolucijom, režimska vlast odgovorila je hapšenjem, zatvaranjem, progonima komunista i konačno zabranom rada ove partije.

Ove istorijske događaje opisao je u svom poznatom romanu „Aleksandar od Jugoslavije” naš poznati pisac i političar Vuk Drašković. U romanu je kao motiv za ovu zabranu naveo neuspeli atentat na regenta Aleksandra Karađorđevića 29. juna 1921. godine, koji su takođe organizovali predstavnici ekstremne komunističke organizacije „Crvena pravda”, a sam izvršilac je bio Spasoje Stević, molerski radnik. Iako se legitimno rukovodstvo KPJ ogradilo od ovog kriminalnog akta ekstremnog dela stranke, skupština je sutradan poništila sve mandate komunističkim poslanicima i oni su izbačeni iz skupštine. Njihovi predstavnici su uhapšeni (Đura Đaković, Filip Filipović i Sima Marković) i na Vidovdanskom procesu osuđeni i poslati u zatvore. Raspuštene su njihove uprave po gradovima i zatvorene sve njihove filijale.

Na tu represiju komunisti su odgovorili radom u ilegali i organizovanjem oružanih akcija, kao što je bio i taj atentat na ministra Draškovića, koga je ubio Alija Alijagić, član skojevske organizacije „Crvena pravda”, kojoj je pripadao i naš poznati revolucionar i književnik Rodoljub Čolaković. Razlozi za ovaj sukob su mnogo dublji i ozbiljniji nego što ih je u svom delu prikazao Vuk Drašković, i nisu bili samo posledica klasne borbe i klasnih razlika.

Komunisti su se pojavili posle Prvog svetskog rata zbog nesprovedenih, a neizbežnih ekonomskih, agrarnih i socijalnih reformi, i predstavljali su se kao borci protiv društvenih nepravdi, nepravedne raspodele prihoda i surove eksploatacije rada radnika i seljaka. Ta ideologija potlačenih i siromašnih radnika i seljaka (proletera i nadničara, čiji su simboli na crvenoj komunističkoj zastavi čekić i srp) javila se kao odgovor na imperijalizam i profiterstvo – dve pošasti koje su uzrokovale Veliki rat i gospodarske krize posle rata dovodeći do ogromnih ljudskih i materijalnih gubitaka, razaranja, destrukcije oličene u ogromnom osiromašivanju naroda (radničkih i seljačkih porodica), kao i do moralnog propadanja ljudi. Te dve pošasti iznedrile su najgore porive i stremljenja kod ljudi, kao što su grabež za novcem, potreba za enormnim bogaćenjem, borba za položaj na vlasti i vlastoljubivost, oholo, sebično i samoživo ponašanje političkih i ekonomskih moćnika – nametnutih vladara koji svoju vlast temelje na surovoj eksploataciji, korupciji, nepotizmu i štite je uz veliku pomoć sudstva, vojske i policije, stavljajući tako u drugi plan dve hrišćanske ljudske osobine – humanost i tolerantnost. Zato su se široke narodne mase i počele okretati socijalističko-komunističkim idejama i borbi, prisvajajući ih kao svoje.

Miomir Garašanin,
Beograd