Univerzum Vladimira Veličkovića

Bio je jedan je od naših najvećih slikara, od onih ljudi koji su Beograd obogaćivali duhom neformalne gospodstvenosti i od onih karaktera koji su izazivali pažnju čak i kad ćute. Akademik Vladimir Veličković (1935) napustio nas je iznenada 2019. Za sve što nam je podario, od srca ali često i resko, oštro, ne štedeći ni sebe ni nas, odužujemo mu se sada, dvema postavkama koje se otvaraju u razmaku od dva dana u dva prostora.

Velika retrospektivna izložba njegovih slika i crteža pred publikom će biti od danas u 16 sati u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu (na dan kada ova kuća, čiji je Veličković bio i dugogodišnji predsednik Upravnog odbora, slavi svoj rođendan), dok će od petka u 19 sati pred posetiocima u beogradskoj Galeriji Rima (sa kojom je ovaj umetnik dugo i plodno sarađivao) biti izbor njegovih crteža.

Pod nazivom „Vladimir Veličković: figura kao izraz egzistencije”, više od sto radova prostiraće se na svih pet nivoa muzejskog zdanja na Ušću i evociraće do 21. februara 2022. uspomene na stvaraoca čije je prisustvo nezaobilazno u sagledavanju razvoja domaće i šire evropske umetnosti. Najpre u kontekstu kasnih pedesetih godina 20. veka, kako ističu kustoskinje Svetlana Mitić i Žaklina Ratković, kada se u njegovom stvaralaštvu uočava bliskost sa postnadrealističkim duhom jednog krila domaće umetničke scene, potom u okvirima pojave nove figuracije tokom šezdesetih godina, a nakon odlaska u Pariz 1966, kroz dalji razvoj ovog Veličkovićevog umetničkog izraza pod okriljem francuske nove figuracije. I, konačno, posebno osamdesetih godina, kada paralelno sa usponom svoje internacionalne karijere biva dovođen u vezu sa „postmodernističkom citatnom strategijom”.

Njih dve potrudile su se da hod kroz Veličkovićev prilično složen univerzum učine dodatno prijemčivijim i zanimljivijim jer postavku nisu koncipirale hronološki već prateći određene problemsko-tematske segmente u radu umetnika. Kroz deset odvojenih celina – „Mladost”, „Raspeća”, „Telo u pokretu”, „Mesta”, „Gubilišta”, „Glave”, „Poreklo”, „Životinje”, „Ništavilo”, „Bez imena” – obuhvaćen je opus koji korespondira sa najvišim dometima modernog i savremenog slikarstva.

– Sam Vlada kao umetnik omogućava takav način prezentacije, postavljajući još kao mlad određene tematske blokove koje će kasnije razvijati, ne šireći se previše ekstenzivno već menjajući idejnu podlogu kroz njih. I sam naslov izložbe, recimo, upućuje na to da je ta njegova figura, kad se pojavljuje i kad se ne pojavljuje, zapravo centralna tema čitavog njegovog stvaralaštva – priča nam Svetlana Mitić nekoliko dana pred svečano otvaranje.

Pored 13 radova iz zbirki MSUB, tu će biti oni iz Nacionalnog muzeja moderne umetnosti – Centra „Pompidu” (Pariz), Muzeja savremene umetnosti (Zagreb), Moderne galerije (Ljubljana), Muzeja savremene umetnosti (Skoplje), Umetničke galerije (Dubrovnik), Narodnog muzeja u Beogradu, Umetničke zbirke SANU, Umetničke galerije „Nadežda Petrović” (Čačak) i drugih, kao i iz privatnih kolekcija iz zemlje i inostranstva.

– Posebno skrećem pažnju posetiocima na sliku „Gubilište br. 5” iz 1977, koja nam dolazi iz Bobura, to je vrlo važno delo za njegovu karijeru jer je u prvoj stalnoj postavci tog muzeja kada je otvoren bila i ona – ističe naša sagovornica.

Dokumentarni izložbeni deo – nešto što do sada nije moglo biti ovako viđeno kada je Veličković u pitanju – predstavlja fotografije i pisma iz porodične arhive umetnika, uz filmski i video-program čije je emitovanje predviđeno tokom trajanja izložbe.

Svetlana Mitić dodaje:

 – U obilju materijala je i kuriozitetna Vladina fotografija na kojoj stoji u našem muzeju nakon njegove izložbe iz 1969, koja je održana upravo u Salonu muzeja. Moći će da se pogledaju i njegovi rani crteži, neka vrsta umetničkog dnevnika, oni nisu završili na zidovima, odnegovanog izraza već se na njima vidi kako se razvijao. A znamo da je kod njega crtež bio izuzetno važan i da je sam sebe tumačio kao velikog crtača.

I upravo će ta njegova strast u malo drugačijem, intimnijem ambijentu moći da se vidi do 22. novembra i u prostorijama Galerije Rima, koja je ovom delu njegovog opusa posvetila i šestotomnu monografiju „Veličković – crteži 1955‒201”.

Kako objašnjava Nevena Martinović, kustoskinja, biće tu radovi nastali između 1959. i 1971. (uključujući i jedan crtež s početka osamdesetih godina), sa fokusom na crtežima iz šezdesetih godina kao decenije koja je za Veličkovića višestruko istorijski značajna.

– Šezdesete godine prošlog veka predstavljale su dinamičnu i prelomnu deceniju u njegovom radu, čijim rezultatima je gravitirao njegov najraniji korpus slika i crteža, i iz koje će u narednim dekadama izrasti impozantni opus i međunarodna karijera. Talentom i opsesivnom posvećenošću, strogom radnom etikom i velikim ambicijama, Veličković je već u ovoj deceniji stvorio delo čija je vrednost prepoznata i potvrđena nagradama na najznačajnijim smotrama na beogradskoj i jugoslovenskoj likovnoj sceni – na Bijenalu mladih (Rijeka, 1961), Oktobarskom salonu (Beograd, 1963), Trijenalu likovnih umetnosti (Beograd, 1964)... Selekcija crteža podseća na ovaj značajni period u njegovom radu kroz reprezentativne radove među kojima su „Železničar” (1959) i „Utopljenik” (1962), pandani istoimenih Veličkovićevih slika, kompozicija nastala u Majstorskoj radionici Krsta Hegedušića 1962, „Rasporeni cvet” i „Figura” sa Bijenala u Sao Paolu 1963, kao i „Slepi miš”, izlagan na Pariskom bijenalu 1965. godine – objašnjava Nevena Martinović.