Poslednji dani Valjevske Gračanice

Hram Svetog Arhangela u selu Tubravić u kanjonu reke Sušice podno Povlena, u narodu poznat kao manastirska crkva Valjevska Gračanica, biće potopljen u veštačkom jezeru Jablanica čim se završe radovi na izgradnji brane Rovni na Povlenskoj Tari.

Republički zavod za zaštitu spomenika kulture proglasio je ovaj hram spomenikom kulture od društvenog značaja i povodom izgradnje hidroakumulacije dao saglasnost za njeno premeštanje van domašaja vode. Međutim, niko nije pokazao inicijativu za takav složeni tehnički poduhvat, pa je izvesno da će crkva biti potopljena.

Pouzdanih podataka o vremenu izgradnje crkve nema, apo narodnom predanju, koje se prenosi sa generacije na generaciju, ona se dovodi u vezu sa Nemanjićima.

Najstariji sačuvani zapis o hramu Svetog Arhangela napravio je Joakim Vujić 1826. godine. U njemu se navodi „da je parohijska crkva sela Tubravić, Stubo, Kunice, Brezovice, Sušice, Rovni…, da je manastirska crkva zidana od lomljenog kamena, zalivanog živim krečom, debelih zidova, pod pokriven oblim kamenom”. U apsidi oltara, ispod maltera, svojevremeno je otkriven bledunjav trag starih freski, jedan od dokaza starosti crkve.

O mogućem periodu nastanka Valjevske Gračanice govore i arheološki nalazi iz perioda 15. i 16. veka pronađeni tokom istraživanja kojim je rukovodio dr Đorđe Janković, docent Filozofskog fakulteta u Beogradu. U blizini crkve nalazi se srednjovekovno groblje koje narod naziva „mađarsko”, dok se uz obližnji potok nalazi „Viganj” čije ime ukazuje na nekadašnju rudarsku i kovačku aktivnost u ovom kraju.

– U kanjonu reke Sušice nalazi se mala pećina isposnica, dok se na brdu Parać nalaze tragovi nekropole sa nadgrobnim spomenicima-stećcima od kojih se jedan nalazi i u porti Valjevske Gračanice – kaže Željko Jež, arheolog iz Valjeva.

Dok je sve bliži trenutak kada će voda natkriti Valjevsku Gračanicu, završavaju se radovi na brani Rovni visokoj 70 metara koja će biti od izuzetnog značaja za ovaj region. Iz hidroakumulacije Jablanica, koja će zaustaviti tokove Povlenske Tare, Ćetine, Sušice, Jablanice i mnogobrojnih planinskih potoka sa Magleša i Jablanika, vodom će se snabdevati Valjevo, Lajkovac, Ub, Osečine, sela Pogorine, Kolubare, Posacine i Termoelektrane „Nikola Tesla B” u Obrenovcu. Radove izvode „Energoprojekt-niskogradnja”, „Hidrotehnika” i JP „Kolubara” iz Valjeva.

– Radovi na ovoj akumulaciji počeli su još devedesetih godina prošlog veka, ali su zbog ratova i nedostataka novca prekidani. Od 2003. godine ponovo su intenzivirani, napravljen je obilazni put oko budućeg jezera. Radilo se i danju i noću, nikla je brana u koju je do sada ugrađeno više od 2.000 kubnih metara zemlje, betona i kamena. Punjenje jezera očekuje se sledeće godine – kaže Milan Milutinović, direktor JP „Kolubara” iz Valjeva ističući zadovoljstvo što nije bilo sporova sa stanovništvom koje će zbog jezera morati da se iseli na više kote, odnosno buduću obalu.

Svetozar Đukanović iz Stuba svestan je da će ovaj kraj imati koristi od brane i da će jezero postati lokalno more. Eto prilike i za seoski turizam.

– Muž i ja smo dobili novac za još nepotopljenu kuću, voćnjak i livadu. Živećemo u našoj kući dok ne počnu da pune jezero – objašnjava Vera Ćebić iz Gračanice.

Vernici koji dolaze u Valjevsku Gračanicu, u kojoj službuje paroh Zoran Simić, voleli bi da je presele na buduću obalu, ali su svesni da je to teško moguće. Braća Dragan i Vladan Mirković iz sela Kunice misle da bi ipak trebalo pokušati preseliti crkvu. Nije im svejedno što će biti potopljen hram u kome su kršteni i venčani njihovi preci.

Miladin Živković iz Rovni kaže da je možda bolje da se ne pokušava sa prenošenjem crkve koja bi tada mogla biti teško oštećena ili uništena, već da ostane gde jeste, pa kada je nizak nivo jezera da svojom pojavom iz vode obraduje stanovništvo ovog kraja.