Medakovićevi slikari neće lako ostariti

Kapitalno delo akademika Dejana Medakovića „Srpski slikari 18-20. veka, Likovi i dela”, posle 53 godine od prvog objavljivanja iz 1968, u novosadskoj Matici srpskoj, sada ima novo izdanje u „Prometeju” iz Novog Sada i Pokrajinskom zavodu za zaštitu spomenika kulture ( sada je naslov od prvobitnog „Srpski slikari 18. i 19.veka” preciziran na razdoblje od 18. do 20. veka, jer su analizirana dela umetnika čije delo uveliko zalazi u 20. vek). Knjiga obuhvata tekstove o Hristoforu Žefaroviću, Zahariju Orfelinu i Jakovu Orfelinu, Janku Halkozoviću, Teodoru Kračunu, Teodoru Iliću Češljaru, Arseniju Teodoroviću i Konstantinu Danilu, Pavlu Simiću, Jovanu Klajiću, Novaku Radoniću, Đuri Jakšiću i Stevi Todoroviću, sve do Ljubomira Ivanovića, Marka Murata, Uroša Predića i Paje Jovanovića.

Sledeće godine biće obeležena sto godina od rođenja Dejana Medakovića, a ovo delo ponovo je štampano i povodom 70 godina Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, institucije suizdavača ovog dela. Knjiga je predstavljena u Galeriji Matice srpske, u razgovoru Tijane Palkovljević Bugarski, upravnice Galerije Matice srpske, izdavača Zorana Kolundžije i mr Danila Vuksanovića, slikara i konzervatora-restauratora Matice srpske.

Kao razlog obnavljavanja Medakovićevih „Srpskih slikara” urednici Zoran Vapa i Zoran Kolundžija navode reči akademika Svetozara Radojičića, jednog od prvih recenzenata ovog dela: „Nisam prorok, ali mi se čini da Medakovićevi slikari neće lako ostariti.” Prema njihovim rečima, akademik Medaković je u ovoj vandrednoj naučnoj sintezi nastavio tamo gde su njegovi prethodnici davno zastali, pronašao je izuzetan put kako da poveže istoriju, ličnosti i umetnost, koristeći svoje ogromno znanje, erudiciju i što je možda najvažnije, posebnu ljubav prema ličnostima koje je obradio na živ, samo njemu svojstven način.

Tijana Palkovljević Bugarski posebno je u svom izlaganju ukazala na Vazarijevo delo „Životi slavnih slikara, vajara i arhitekataˮ, koje se smatra počerkom istorije velikih umetnika. Prema njenim rečima, do tada je umetnost posmatrana kroz stilove, umetničke pokrete i regionalno-teritirijalne osobenosti, dok sa ovom knjigom umetnik, maestro, preuzima glavnu ulogu u procesima umetničkog razvoja.

‒ Nastanak te čuvene knjige daleke 1550. godine prvi put je istakao umetnika kao pojedinca koji je svojim delom ostvario napredak, ostavio trag i zaslužio da bude upamćen za sledeće generacije. Ta knjiga i danas je osnov za razumevanje istorije umetnosti renesansnog perioda i pokazuje kako se pravci, stilovi i nacionalne umetnosti mogu posmatrati i prezentovati kroz dela velikih umetnika. Sve gore navedeno moglo bi se reći i za knjigu akademika Dejana Medakovića „Srpski slikari”, koja je na jedinstven način predstavila izbor od 21 umetnika srpskog kulturnog prostora od 18. do 20. veka. Ne manje važno je što je ova knjiga prvi put objavljena 1968. godine u izdanju Matice srpske, društva u kome je Dejan Medaković ostavio značajan trag kao dugogodišnji saradnik ‒ rekla je Palkovljević, uz napomenu:

‒ U Matici srpskoj Medaković je najpre rukovodio programom istraživanja u oblasti istorije umetnosti. Zatim je, odmah posle osnivanja Odeljenja za likovne umetnosti 1964. godine postao sekretar ovog odeljenja, a istovremeno i član predsedništva. Tu dužnost je vršio do 1986. godine, ali je istovremeno bio i član Saveta Matice srpske. Uređivao je časopis „Zbornik za likovne umetnosti Matice srpske”. Bio je to prvi časopis kod Srba posvećen isključivo istoriji umetnosti, a važno je istaći da redovno izlazi i danas ‒ zaključila je Palkovljević.

Urednik Zoran Kolundžija ukazao je na to da je priprema ovog reizdanja započeta još 2007. godine, posle monografije „Sveta gora fruškogorska”, uz sve korekcije i autorske dopune. Međutim, akademik Medaković je naredne godine preminuo. Konačno je objavljeno uz podršku Ministarstva kulture i informisanja i Pokrajinske vlade, u većem formatu od prvobitnog, sa kvalitetnim i brojnijim ilustracijama.

Prema rečima Kolundžije, Medakovićeva studija pokazuje da su konkretni umetnici bili izuzetne ličnosti velikog dara, da su živeli u nemaštini i da su umirali prerano. A da je Medaković sam bio stvaralac posebne erudicije, veliki poznavalac baroka, koji je popularnost stekao i beletristikom, a policentrizam je smatrao osnovom srpstva.

Danilo Vuksanović ukazao je na to da je intelektualna nadmoć tekstova Dejana Medakovića više nego neponovljiva upravo zahvaljujući toj arhaičnoj, žitijskoj formi gde su životi slikara dati naporedo sa tokovima umetnosti kojima su pripadali. On je zapazio da su tekstovi sabrani u knjizi „Srpski slikari” objavljivani u „Letopisu Matice srpske”, „Zborniku Matice za likovne umetnosti”, „Danasu”, „Savremeniku” i „Književnosti”, ponovo su štampani u novom izdanju i na najbolji način reprezentuju vizuelni identitet srpske umetnosti zahvaljujući kvalitetnim reprodukcijama umetničkih dela.

Vuksanović smatra da, iako je i u svoje vreme smatrana za luksuzno izdanje (kada je imala crno bele reprodukcije), ova knjiga je u „savremenom trenutku dostojni spomenik izučavanju istorije umetnosti, provereni putokaz svakom istraživaču i zamajac uvek univerzalne logosfere jednog od naših najlucidnijih istoričara umetnosti”, a da „dok o srpskim umetnicima piše i misli, Dejan Medaković esejistički stapa naučni i literarni pristup, ostvarujući vanrednu antologiju srpskih umetnika”.