Izranja drevni grad u Prokuplju

Prokuplje – U podnožju Hisara arheolozi su otkrili monumentalne rimske terme iz trećeg veka. Kad je počelo kopanje temelja za novu zgradu u dvorištu crkve, buldožer je naišao na stare zidove i kosture. Za njim su odmah stigli arheolozi. Julka Kuzmanović-Cvetković, arheolog prokupačkog muzeja, kaže da su se već tada, pre pet-šest godina, nazirali obrisi rimskih termi. Prošle i ove godine Ministarstvo kulture namenilo je veća sredstva za nastavak istraživanja i ona su urodila plodom.

Iako su radovi još uvek u toku, može da se kaže da je reč o monumentalnom objektu, čiji su zidovi debljine 1,1, a u temeljima i 1,3 metra. Reč je o ostacima velikog rimskog kupatila – terme, verovatno još iz trećeg veka naše ere. Centralni deo (apoditerijum) širok je 10,7 metara. Po dužini ga preseca savremeni put, ali se pretpostavlja da je bio dug bar 20 metara. Na zapadnom delu ovog hola je ogromna kada prečnika 7,5 metara, poduprta snažnim stubovima i kontraforima. Juče smo prisustvovali otkrivanju još dve kade na južnoj strani, kao i nekoliko grobova.

– Mi smo u samom jezgru velikog rimskog grada Hameuma – objašnjava Julka Kuzmanović-Cvetković. – Ovako ogromna kupatila gradila su se na ulazima u velika naselja. To potvrđuje i činjenica da su u blizini ovih termi ranije otkriveni ostaci Herkulovog hrama. Ovo naselje je bilo izuzetno važno na putu Konstantinopolj–Niš–Lješ, a bilo je i raskrsnica puteva prema Skoplju, odnosno Novom Pazaru, Beogradu...

Arheolozi pretpostavljaju da je u doba cara Konstantina, sa prijemom hrišćanstva, ovaj objekat promenio namenu. Naime, u rimsko doba terme su bile i mesto gde se odvijao društveni život. U hrišćanstvu one gube značaj, jer su društvene norme i običaji sasvim drugačiji. Otuda su terme pretvarane u crkve, što se vidi i po velikoj količini zemlje kojom je glavna kada ispunjena.

Godine 934. ovde je sazidana prva hrišćanska crkva, koja je i sada u službi. Oko nje je osnovana i nekropola. U toku ove kampanje otkrivanja termi pronađena su 83 groba, najvećim delom iz 11. veka. Kod jednog kostura žene nađena je bronzana narukvica, a kod drugog pet narukvica od staklene paste, bronzani prsten i naušnica sa jagodom. Reč je o pripadnicama visokog društvenog položaja.

Ovo nalazište, kao i otkrivanje tvrđave na brdu iznad njega, sa drevnim hramom sv. Prokopija i crkvom Jug Bogdana iz 14. veka, omogućuje da Prokuplje postane pravi istorijski park. Kad se završe istraživanja, trebalo bi da se rekonstruišu svi objekti i turistički prezentuju.