Zid je pao, radnik je propao

Berlinski zid predstavlja simbol ideološke odbrane, ali je istovremeno bio i obala koju su zapljuskivali talasi suprotstavljenih ideja i dostignuća, posebno kad je reč o navodnom blagostanju podanika i s jedne i s druge strane. Dok su sa istoka nagoveštavani najveći ciljevi komunizma, u praksi se razvijao duh kolektivizma, uz prava radnika, punu zaposlenost, besplatno školovanje i zdravstveno osiguranje, obezbeđenje stanova i razvijanje raznih formi kulturnih i sportskih aktivnosti koje su bile besplatne. Zapadna strana zida činila je sve da umanji vrednosti istočnih dostignuća tako da je kapitalizam u zapadnim razvijenim zemljama Evrope i Amerike sve više ličio na oblike razvijenog socijalizma. Radnici su bili zaštićeni širokim pravima, dobrim zaradama, visokim standardom, ličnim slobodama i pravima koja su nastala na razvijenijoj ekonomskoj podlozi i bila su daleko ispred istočne strane. Na zapadnoj strani sve se više razvijao snažan i materijalno moćan sindikat, koji je radnicima garantovao punu zaštitu. Radni odnos je bio osnova radno zakonodavnih propisa sa čvrstim temeljima i preciznom regulativom.

Padom Berlinskog zida došlo je do postepenog i ubrzanog sunovrata radnopravnog zakonodavstva na istoku, gde su nastajanjem novokapitalističkih država i državica zavladali liberalno-kapitalistički odnosi, i to u najsurovijem obliku. Društveni sistem u tako nastalim državama počinje da se deli na javnopravni deo, koji zadržava neka prava iz perioda dok je bilo zida, uglavnom ga čine birokratske strukture i članovi vladajućih političkih struktura i drugi deo, u kojem se gubi svaki trag radnog odnosa, u kojem imaoci kapitala eksploatišu radnike. U ovakvim odnosima veliki deo radnika nema nikakva prava, a radnopravni propisi se derogiraju iz godine u godinu. Ostaci sindikalnih organizacija su u raspadu, bez članstva, s korumpiranim rukovodstvom.

Slični procesi dešavaju se i na Zapadu, koji je pad zida doživeo trijumfalistički i vlasnici kapitala takođe iz dana u dan smanjuju prava radnika, slabi sindikalna zaštita i pogoršava se kvalitet života većine stanovništva. Nestaje institucija radnog odnosa, koji se pretvara u ugovorni odnos gde, pored vlasnika kapitala, radnike enormno eksploatišu i agencije za suvu prodaju radne snage pretvarajući se u moderne pijace robova.

Svetislav Leposavić,
diplomirani pravnik